Nowe przepisy prawne w III kwartale 2016 roku

geralt / Pixabay

W artykule wykorzystano omówienia ustaw przedstawione na stronach internetowych Prezydenta RP oraz omówienia wyroków Trybunału Konstytucyjnego przedstawione na stronach internetowych Trybunału Konstytucyjnego.

Wspieranie rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych

Od 1 lipca 2016 r. wchodzi w życie nowelizacja ustawy o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw, za wyjątkiem niektórych punktów, które wejdą w życie z dniem 1 stycznia 2017 r.

Zasadniczym celem przedmiotowej ustawy jest implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2014/61/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie środków mających na celu zmniejszenie kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej.

Uchwalona ustawa ma także usunąć najważniejsze bariery administracyjne i prawne, blokujące inwestycje telekomunikacyjne. Przyjęcie przedmiotowej ustawy jest konieczne do zabezpieczenia świadczenia usług telekomunikacyjnych użytkownikom końcowym, zwłaszcza szerokopasmowego dostępu do Internetu i łączności bezprzewodowej, w szczególności w związku z ważnymi wydarzeniami gromadzącymi wielokrotnie większą niż normalnie liczbę użytkowników (np. zbliżające się obchody Światowych Dni Młodzieży w 2016 r.) oraz rozpoczęciem przygotowania i realizacji projektów w pierwszym naborze Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa.

Główne zmiany wprowadzane omawianą ustawą to:

  • nałożenie obowiązku udostępnienia infrastruktury technicznej w celu realizacji infrastruktury telekomunikacyjnej na podmioty zapewniające infrastrukturę transportową;
  • wprowadzenie obowiązku koordynacji robót budowlanych, dotyczących infrastruktury technicznej, finansowanych w całości lub części ze środków publicznych, polegającego na umożliwieniu wspólnego prowadzenie robót, dotyczących tej infrastruktury i infrastruktury telekomunikacyjnej, czyli prowadzenia robót w tym samym miejscu i w tym samym czasie;
  • doprecyzowanie przepisów dotyczących dostępu do nieruchomości, w tym do budynku;
  • usprawnienie procedury administracyjnej dla dostępu do nieruchomości zlokalizowanych w granicach terenów zamkniętych, takich jak tereny kolejowe, tereny lasów państwowych, wyodrębnionych osiedli pozostających pod zarządem wspólnot lub spółdzielni mieszkaniowych;
  • wprowadzenie obowiązku wyposażenia budynku wielorodzinnego, zamieszkania zbiorowego lub użyteczności publicznej w instalację telekomunikacyjną, jeśli budynek jest poddawany przebudowie, nadbudowie lub rozbudowie obejmującej ingerencję w jakąkolwiek infrastrukturę techniczną;
  • stworzenie – prowadzonego elektronicznie przez Prezesa UKE – punktu informacyjnego, który obejmuje informacje o istniejącej infrastrukturze, o planach inwestycyjnych oraz o zasadach budowania inwestycji telekomunikacyjnych;
  • skrócenie terminu na wydanie decyzji o lokalizacji w pasie drogowym elementów infrastruktury (zmiana w ustawie o drogach publicznych);
  • wprowadzenie delegacji ustawowej do określenia w drodze rozporządzenia m.in. maksymalnej wysokości rocznych stawek opłat za udostępnienie jednego metra bieżącego kanału technologicznego (zmiana w ustawie o drogach publicznych);
  • doprecyzowanie przepisów dotyczących narad koordynacyjnych  (wprowadzenie 14 i 7-dniowego terminu dla przeprowadzenia odpowiednio narady i narady dodatkowej) i modyfikacja tej procedury (zmiana w ustawie – Prawo geodezyjne i kartograficzne);
  • zmiana wysokości opłat za udostępnienie materiałów z zasobów geodezyjnych i kartograficznych (zmiana w ustawie – Prawo geodezyjne i kartograficzne);
  • wprowadzenie obowiązku przeprowadzenia, na uzasadniony wniosek jednostki samorządu terytorialnego, przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, kontroli – nieobjętej planem – w zakresie poziomów pól elektromagnetycznych emitowanych z instalacji radiokomunikacyjnych (zmiana w ustawie o Inspekcji Ochrony Środowiska);
  • stworzenie możliwości wydania przez ministra właściwego ds. środowiska rozporządzenia, w którym zostaną określone wymagania dotyczące wyników pomiarów pól elektromagnetycznych (zmiana w ustawie – Prawo ochrony środowiska).

Podstawa prawna:

USTAWA z dnia 9 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 122/2016 r. poz. 903).

USTAWA z dnia 7 maja 2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych (Dz. U. Nr 188/2016, poz. 1537).

USTAWA z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 63/2015, poz. 460, z późn. zm.).

USTAWA z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. Nr 72/2015, poz. 520, z późn. zm.).

USTAWA z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. Nr 113/2013, poz. 686, z późn. zm.).

USTAWA z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. Nr 241/2015, poz. 2100, z późn. zm.).

USTAWA z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 93/2016, poz. 672, z późn. zm.).

USTAWA z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 83/2015, poz. 584, z późn. zm.).

USTAWA z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 38/2014, poz. 243, z późn. zm.).

 

Jednolity tekst rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków

Od 15 lipca 2016 r. wchodzi w życie jednolity tekst rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków.

Rozporządzenie określa:

  • sposób zakładania ewidencji gruntów i budynków;
  • sposób prowadzenia ewidencji oraz szczegółowe zasady wymiany danych ewidencyjnych;
  • szczegółowy zakres informacji objętych ewidencją oraz zakres informacji objętych rejestrem cen i wartości nieruchomości;
  • sposób i terminy sporządzania powiatowych, wojewódzkich i krajowych zestawień zbiorczych danych objętych ewidencją;
  • rodzaje budynków i lokali, których nie wykazuje się w ewidencji.

Podstawa prawna:

OBWIESZCZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY I BUDOWNICTWA z dnia 10 czerwca 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 137/2016, poz. 1034).

USTAWA z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. Nr 72/2015, poz. 520, z późn. zm.).

 

Stawki opłat za udostępnianie kanału technologicznego przez zarządców dróg publicznych

Od 1 lipca 2016 r. wchodzi w życie tekst rozporządzenia Ministra Cyfryzacji w sprawie udostępniania kanału technologicznego przez zarządców dróg publicznych oraz wysokości stawek opłat za udostępnienie 1 mb kanału technologicznego.

Rozporządzenie określa:

  • wzór wniosku o udostępnienie kanału technologicznego przez zarządców dróg publicznych,
  • rodzaje dokumentów dołączanych do tego wniosku,
  • wysokość stawek opłat za udostępnienie 1 mb kanału technologicznego, oraz
  • sposób obliczania opłaty za częściowe udostępnienie kanału technologicznego.

Podstawa prawna:

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA CYFRYZACJI z dnia 29 czerwca 2016 r. w sprawie udostępniania kanału technologicznego przez zarządców dróg publicznych oraz wysokości stawek opłat za udostępnienie 1 mb kanału technologicznego (Dz. U. Nr 126/2016, poz. 957).

USTAWA z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 63/2015, poz. 460, z późn. zm.).

 

WYSOKOŚĆ ROCZNYCH STAWEK OPŁAT ZA UDOSTĘPNIENIE 1 MB KANAŁU TECHNOLOGICZNEGO

Lp. Rodzaj rury / mikrorury Średnica wewnętrzna Stawka opłaty rocznej
1. Rura światłowodowa 32/2,9 26,2 mm 3,29 zł
2. Rura światłowodowa 40 32,6 mm 4,10 zł
3. Rura światłowodowa 50/3,8 42,4 mm 5,33 zł
4. Rura osłonowa 110 103,6 mm 4,80 zł
5. Rura osłonowa 125 115,4 mm 5,34 zł
6. Rura osłonowa 140 129,2 mm 5,98 zł
7. Rura osłonowa 160 147,6 mm 6,83 zł
8. Mikrorura 7/3,5 3,5 mm 0,28 zł
9. Mikrorura 10/6 6 mm 0,48 zł
10. Mikrorura 12/8 8 mm 0,65 zł
11. Mikrorura 12/10 ( 1/7 wiązki 7×12/10) 10 mm 0,81 zł
12. Mikrorura 14/10 10 mm 0,81 zł
13. Mikrorura 16/12 12 mm 0,97 zł

 

 

Jednolity tekst rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków

Od 15 lipca 2016 r. wchodzi w życie jednolity tekst rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków.

Rozporządzenie określa:

  • sposób zakładania ewidencji gruntów i budynków;
  • sposób prowadzenia ewidencji oraz szczegółowe zasady wymiany danych ewidencyjnych;
  • szczegółowy zakres informacji objętych ewidencją oraz zakres informacji objętych rejestrem cen i wartości nieruchomości;
  • sposób i terminy sporządzania powiatowych, wojewódzkich i krajowych zestawień zbiorczych danych objętych ewidencją;
  • rodzaje budynków i lokali, których nie wykazuje się w ewidencji.

Podstawa prawna:

OBWIESZCZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY I BUDOWNICTWA z dnia 10 czerwca 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 137/2016, poz. 1034).

USTAWA z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. Nr 72/2015 r. poz. 520, z późn. zm.).

Niektóre definicje rozporządzenia:

granica działki ewidencyjnej – część obwodu działki ewidencyjnej, w postaci linii łamanej lub odcinka, wspólną dla dwóch sąsiadujących ze sobą działek ewidencyjnych lub pokrywającą się z granicą państwa – w przypadku działek ewidencyjnych przylegających do tej granicy,

izba – pomieszczenie w lokalu mieszkalnym, oddzielone od innych pomieszczeń stałymi ścianami sięgającymi od podłogi do sufitu, o powierzchni nie mniejszej niż 4 m2, z bezpośrednim oświetleniem dziennym w ścianie zewnętrznej budynku (oknem lub oszklonymi drzwiami); za izby uznaje się nie tylko pokoje, ale również kuchnie spełniające powyższe kryteria; za izby nie uznaje się – bez względu na wielkość powierzchni i sposób oświetlenia – przedpokojów, holi, łazienek, ubikacji, spiżarni, werand, ganków oraz schowków.

 

Lokalizacja i warunki budowy elektrowni wiatrowych

Od 16 lipca 2016 r. wchodzi w życie zupełnie nowa ustawa o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, która określa warunki i tryb budowy oraz lokalizacji elektrowni wiatrowych. Została ona uchwalona w związku z dynamicznym rozwojem energetyki wiatrowej i jednoczesnym brakiem odpowiednich ram prawnych.

Ustawa wprowadza definicję elektrowni wiatrowej i ustala, że instalacje tego typu będą mogły być lokalizowane wyłącznie na podstawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Elektrownię wiatrową będzie można postawić w odległości nie mniejszej niż 10-krotność jego wysokości (wraz z wirnikiem i łopatami) od zabudowań mieszkalnych i mieszanych, w skład której wchodzi funkcja mieszkaniowa  oraz obszarów szczególnie cennych z przyrodniczego punktu widzenia (np. parków narodowych czy krajobrazowych i rezerwatów).

Ustawa pozwala na przebudowę, nadbudowę, rozbudowę, remont, montaż i odbudowę budynku mieszkalnego stojącego w odległości mniejszej niż określona w ustawie.

Nowe przepisy dotyczą elektrowni wiatrowych o mocy większej niż 40 kW, czyli nie obejmują mikro instalacji.

W myśl ustawy, nie będzie można rozbudowywać istniejących wiatraków, które nie spełniają kryterium odległości – dozwolony będzie tylko ich remont i prace niezbędne do prawidłowego użytkowania.

Podstawa prawna:

USTAWA z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych (Dz. U. Nr 125/2016, poz. 961).

USTAWA z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. Nr 46/2016, poz. 290, z późn. zm.).

USTAWA z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 106/2016 r. poz. 778, z późn. zm.) .

USTAWA z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 52/2016 r. poz. 353, z późn. zm.).

Niektóre definicje ustawy:

elektrownia wiatrowa – budowla w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, składającą się co najmniej z fundamentu, wieży oraz elementów technicznych, o mocy większej niż moc mikroinstalacji w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. poz. 478 i 2365 oraz z 2016 r. poz. 925),

elementy techniczne – wirnik z zespołem łopat, zespół przeniesienia napędu, generator prądotwórczy, układy sterowania i zespół gondoli wraz z mocowaniem i mechanizmem obrotu.

 

 

Wykaz robót budowlanych

Od 20 lipca 2016 r. wchodzi w życie rozporządzenie Ministra Rozwoju w sprawie wykazu robót budowlanych.

ewidencji gruntów i budynków.

Rozporządzenie określa wykaz robót budowlanych.

Podstawa prawna:

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROZWOJU z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie wykazu robót budowlanych (Dz. U. Nr 145/2016, poz. 1125).

USTAWA z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. Nr 250/2015 r. poz. 2164, wraz z późn. zm.).

 

Jednolity tekst ustawy o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu

Od 20 lipca 2016 r. wchodzi w życie jednolity tekst ustawy o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu.

Ustawa określa szczególne zasady:

  • odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku powodzi, wiatru, osunięcia ziemi lub działania innego żywiołu,
  • zagospodarowania terenów oraz zasady i tryb nabywania nieruchomości w celu realizacji miejscowych planów odbudowy, w związku z osunięciem ziemi.

Podstawa prawna:

OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 1 lipca 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu (Dz. U. Nr 140/2016, poz. 1067).

Niektóre definicje ustawy:

odbudowa – należy przez to rozumieć odtworzenie obiektu budowlanego w całości lub w części:

  1. a) o wymiarach obiektu zniszczonego lub uszkodzonego – w dotychczasowym miejscu,
  2. b) o wymiarach obiektu zniszczonego lub uszkodzonego albo o innych wymiarach – na terenie tej samej gminy w innym miejscu wskazanym w miejscowym planie odbudowy, miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu

– przy czym dopuszcza się stosowanie wyrobów budowlanych innych niż użyto w stanie pierwotnym;

obiekty liniowe – należy przez to rozumieć linie kolejowe, a także drogi wraz z budynkami, budowlami i urządzeniami przeznaczonymi do prowadzenia ruchu drogowego oraz sieci uzbrojenia terenu.

 

Jednolity tekst ustawy – Prawo geologiczne i górnicze

Od 28 lipca 2016 r. wchodzi w życie jednolity tekstu ustawy – Prawo geologiczne i górnicze.

Ustawa określa zasady i warunki podejmowania, wykonywania oraz zakończenia działalności w zakresie:

  • prac geologicznych;
  • wydobywania kopalin ze złóż;
  • podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji;
  • podziemnego składowania odpadów;
  • podziemnego składowania dwutlenku węgla w celu przeprowadzenia projektu demonstracyjnego wychwytu i składowania dwutlenku węgla.

Ustawa określa także:

  • wymagania w zakresie ochrony złóż kopalin, wód podziemnych oraz innych elementów środowiska w związku z wykonywaniem działalności objętej ustawą,
  • zasady wykonywania nadzoru i kontroli nad działalnością regulowaną ustawą.

Podstawa prawna:

OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 1 lipca 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 146/2016, poz. 1131).

Niektóre definicje ustawy:

obiekt budowlany zakładu górniczego – znajdujący się poza podziemnym wyrobiskiem górniczym obiekt zakładu górniczego będący obiektem budowlanym w rozumieniu ustawy – Prawo budowlane, służący bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej ustawą w zakresie:

  1. a) wydobywania kopalin ze złóż, a w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny wraz z pozostającym w związku technologicznym z wydobyciem kopaliny przygotowaniem wydobytej kopaliny do sprzedaży, albo
  2. b) podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, albo
  3. c) podziemnego składowania odpadów, albo
  4. d) podziemnego składowania dwutlenku węgla.

obszar górniczy – jest to przestrzeń, w granicach której przedsiębiorca jest uprawniony do wydobywania kopaliny, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów, podziemnego składowania dwutlenku węgla oraz prowadzenia robót górniczych niezbędnych do wykonywania koncesji.

podziemne składowisko dwutlenku węgla – jest to część górotworu o określonej pojemności wykorzystywana w celu trwałego przechowywania dwutlenku węgla, połączona z powierzchniową instalacją zatłaczającą.

podziemne składowisko odpadów – jest to część górotworu, w tym podziemne wyrobisko górnicze, wykorzystywana w celu unieszkodliwiania odpadów przez ich składowanie.

teren górniczy – jest to przestrzeń objęta przewidywanymi szkodliwymi wpływami robót górniczych zakładu górniczego.

wyrobisko górnicze – jest to przestrzeń w nieruchomości gruntowej lub górotworze powstała w wyniku robót górniczych.

złoże kopaliny – jest to naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą.

 

Jednolity tekst ustawy o komornikach sądowych i egzekucji

Od 29 lipca 2016 r. wchodzi w życie jednolity tekst ustawy o komornikach sądowych i egzekucji.

Podstawa prawna:

OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 6 lipca 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 147/2016, poz. 1138).

 

Sposób przeprowadzenia licytacji ruchomości

Od 29 lipca 2016 r. wchodzi w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie sposobu przeprowadzenia licytacji ruchomości.

Rozporządzenie określa przebieg licytacji ruchomości prowadzonej przez komornika.

Podstawa prawna:

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 29 lipca 2016 r. w sprawie sposobu przeprowadzenia licytacji ruchomości (Dz. U. Nr 155/2016, poz. 1205).

USTAWA z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 12/2016, poz. 101, z późn. zm.).

 

Projekt miejscowego planu rewitalizacji

Od 30 lipca 2016 r. wchodzi w życie rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie zakresu projektu miejscowego planu rewitalizacji w części tekstowej oraz zakresu i formy wizualizacji ustaleń miejscowego planu rewitalizacji. Jest to rozporządzenie wykonawcze do ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Rozporządzenie określa:

  • zakres projektu miejscowego planu rewitalizacji,
  • zakres i formę wizualizacji ustaleń planu rewitalizacji.

Podstawa prawna:

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY I BUDOWNICTWA z dnia 1 lipca 2016 r. w sprawie zakresu projektu miejscowego planu rewitalizacji w części tekstowej oraz zakresu i formy wizualizacji ustaleń miejscowego planu rewitalizacji (Dz. U. Nr 137/2016, poz. 1032).

USTAWA z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 106/2016, poz. 778, z późn. zm.).

Niektóre definicje rozporządzenia:

Ilekroć w niniejszym rozporządzeniu mowa jest o najbliższym otoczeniu, należy przez to rozumieć pierzeję lub kwartał zabudowy, w których położony jest dany obiekt budowlany albo obszar, pierzeję naprzeciwległą do pierzei, w której położony jest ten obiekt budowlany albo obszar.

 

Jednolity tekst ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców

Od 30 lipca 2016 r. wchodzi w życie jednolity tekst ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców.

Podstawa prawna:

OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 1 lipca 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz. U. Nr 140/2016, poz. 1061).

Niektóre definicje ustawy:

Cudzoziemcem w rozumieniu ustawy jest:

1)    osoba fizyczna nieposiadająca obywatelstwa polskiego,

2)    osoba prawna mająca siedzibę za granicą,

3)    nieposiadająca osobowości prawnej spółka osób wymienionych w pkt 1 lub 2, mająca siedzibę za granicą, utworzona zgodnie z ustawodawstwem państw obcych,

4)    osoba prawna i spółka handlowa nieposiadająca osobowości prawnej mająca siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, kontrolowana bezpośrednio lub pośrednio przez osoby lub spółki wymienione w pkt 1, 2 i 3.

 

Sposób przeprowadzenia opisu i oszacowania nieruchomości

Od 5 sierpnia 2016 r. wchodzi w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie szczegółowego sposobu przeprowadzenia opisu i oszacowania nieruchomości.

Rozporządzenie wyjaśnia, jakie elementy powinny znaleźć się w opisie nieruchomości sporządzanym dla potrzeb komornika. Oszacowanie nieruchomości sporządza biegły w formie operatu szacunkowego.Z

Podstawa prawna:

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 5 sierpnia 2016 r. w sprawie szczegółowego sposobu przeprowadzenia opisu i oszacowania nieruchomości (Dz. U. Nr 160/2016, poz. 1263).

USTAWA z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 12/2016, poz. 101, z późn. zm.).

 

Dodatkowe regulacje dotyczące zabezpieczenia hipoteką na gruntach rolnych

Od 16 sierpnia 2016 r. wchodzi w życie nowelizacja ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Wiąże się to z tym, iż ustawa z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw wprowadziła zmiany m.in. w ustawie z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego oraz w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem art. 68 ust. 2a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece,  suma hipoteki na nieruchomości rolnej w rozumieniu ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego nie mogła przewyższać wartości rynkowej tej nieruchomości ustalonej na dzień ustanowienia hipoteki, a do wniosku o wpis hipoteki do księgi wieczystej dołączało się operat szacunkowy, sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami.

Uchwalona nowelizacja uchyla ust. 2a w art. 68 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, co spowoduje powrót do stanu prawnego sprzed 30 kwietnia 2016 roku, w którym suma hipoteki na nieruchomości rolnej kształtowana była wolą stron umowy.

Ustawa ogranicza również możliwości stosowania przez Agencję Nieruchomości Rolnych uprawnienia do nabycia udziałów i akcji w spółkach prawa handlowego, w przypadku gdy nabywcami są osoby bliskie zbywcy lub nabycie następuje w wyniku dziedziczenia ustawowego albo w przypadku nabycia akcji lub udziałów przez rolnika indywidualnego w wyniku dziedziczenia lub zapisu windykacyjnego.

Podstawa prawna:

USTAWA z dnia 6 lipca 2016 r. o zmianie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 149/2016, poz. 1159).

USTAWA z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 132/2012 r., poz. 803, z późn. zm.).

USTAWA z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 107/2016 r., poz. 790, z późn. zm.).

 

Zmiany w dekrecie Bieruta zgodne z Konstytucją

Od 16 sierpnia 2016 r. obowiązuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który zbadał zgodność z Konstytucją ustawy o zmianie o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy w następujących punktach

  • art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w części dotyczącej dodawanego do ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 782) art. 214a, w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, z:
    • art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji,
    • art. 21 ust. 2 Konstytucji,
    • art. 2 Konstytucji w zakresie wyrażonych w tym przepisie zasad zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, niedziałania prawa wstecz oraz ochrony praw nabytych,
  • art. 1 pkt 3 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w części dotyczącej dodawanego do ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami art. 214b, w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, z:
    • art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
    • art. 2 Konstytucji w zakresie wyrażonych w tym przepisie zasad zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, niedziałania prawa wstecz oraz ochrony praw nabytych.

Trybunał uznał oba artykuły za zgodne z Konstytucją.

 

Omówienie treści spornych artykułów

Oba sporne artykuły dotyczyły zmian w ustawie o gospodarce nieruchomościami (nazywanej dalej także u.g.n.). Dały one możliwość dokonywania bardzo łatwych rozstrzygnięć administracyjnych związanych z dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (nazywana dalej dekretem Bieruta lub dekretem warszawskim) na niekorzyść dawnych właścicieli nieruchomości.

Nowy art. 214a ustawy o gospodarce nieruchomościami dał możliwość odmówienia ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela gruntu w rozumieniu dekretu Bieruta, a nowy art. 214b, który dał możliwość łatwego umorzenia postępowania z tytułu dekretu Bieruta, jeżeli nie jest możliwe ustalenie stron postępowania lub ich adresów.

 

Treść art. 214a ustawy o gospodarce nieruchomościami

Obecna treść art. 214a u.g.n. jest następująca:

Art. 214a. Można odmówić ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela gruntu w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 tego dekretu, także ze względu na:

1)    przeznaczenie lub wykorzystywanie na cele określone w art. 6;

2)    sprzedaż lub oddanie w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich;

3)    zabudowę przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego dokonaną po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, której wartość przenosi znacznie wartość zajętego na ten cel gruntu;

4)    odbudowę lub remont, dokonany ze środków publicznych, budynków, o których mowa w art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, zniszczonych w latach 1939–1945 więcej niż w 66%;

5)    brak możliwości dokonania zgodnego z prawem i ładem przestrzennym podziału nieruchomości, której jedynie część jest przedmiotem roszczenia określonego w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.”

 

Treść art. 214b ustawy o gospodarce nieruchomościami

Obecna treść art. 214b u.g.n. jest następująca:

Art. 214b. 1. W sprawach dotyczących rozpatrzenia wniosków, o których mowa w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy umarza się postępowanie, jeżeli nie jest możliwe ustalenie stron postępowania lub ich adresów.

  1. Podstawa umorzenia, o której mowa w ust. 1, zachodzi gdy organ wezwał wnioskodawcę oraz jego ewentualnych następców prawnych do uczestnictwa w postępowaniu przez ogłoszenie, a w sprawie nie wpłynęło żadne inne pismo pochodzące od strony oprócz wniosku, o którym mowa w ust. 1. Organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, jeżeli w terminie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia nikt nie zgłosił swych praw albo zgłosiwszy je, nie udowodnił ich w terminie kolejnych trzech miesięcy lub nie wskazał swego adresu.
  2. Ogłoszenie zawiera:

    1)     imię, nazwisko oraz ostatnie znane organowi miejsce zamieszkania wnioskodawcy;

    2)     informację o złożonym wniosku;

    3)     wskazanie nieruchomości objętej złożonym wnioskiem;

    4)     wezwanie, aby wnioskodawca lub jego następcy prawni w terminach, o których mowa w ust. 2 zdanie drugie, zgłosili i udowodnili swe prawa, gdyż w przeciwnym razie postępowanie zostanie umorzone.

  1. Ogłoszenie zamieszcza się w dzienniku o zasięgu ogólnokrajowym a ponadto w prasie lokalnej obejmującej swym zasięgiem miejsce ostatniego zamieszkania wnioskodawcy, a także na okres 30 dni na stronie internetowej właściwego urzędu.
  2. Decyzja o umorzeniu postępowania stanowi podstawę do ujawnienia tytułu własności do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w księgach wieczystych prowadzonych dla budynku i dla lokali wydzielonych z tego budynku jako odrębnych nieruchomości oraz do zamknięcia powyższych ksiąg.”.

 

Uzasadnienie projektu (ratio legis)

Uzasadnienie ogólne

Ustawa z 25 czerwca 2015 r., w której zawarte są zakwestionowane przepisy, została złożona do laski marszałkowskiej jako projekt senacki (druk sejmowy nr 3195/VII kadencja Sejmu).

W uzasadnieniu projektodawcy wskazali, że przepisy regulujące obecnie stan prawny tzw. nieruchomości warszawskich, zawarte w dekrecie z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oraz ustawie o gospodarce nieruchomościami, wskutek upływu czasu i wprowadzenia w 1990 r. zasad gospodarki rynkowej, hamują i ograniczają możliwość realizacji celów istotnych społecznie albo przez swą archaiczność uniemożliwiają regulację stanów prawnych nieruchomości warszawskich i zaspokojenie słusznych żądań następców prawnych byłych właścicieli tych nieruchomości.

Uzasadnienie art. 214a u.g.n.

Jeśli chodzi o ratio legis art. 214a u.g.n., w uzasadnieniu projektu wyjaśniono, że obecnie jedyną przesłanką odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości warszawskiej jest, zgodnie z art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego, niemożność pogodzenia korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela bądź jego następcę prawnego z przeznaczeniem tego gruntu w planie zabudowania, a jeśli chodzi o osoby prawne, dodatkowo, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w planie zabudowania pozostawało w sprzeczności z jej zadaniami ustawowymi lub statutowymi.

Zdaniem projektodawców, taki stan prawny „[u]niemożliwia (…) lub znacznie utrudnia podmiotom publicznym takim jak Skarb Państwa, m.st. Warszawa czy Samorząd Województwa Mazowieckiego realizację zadań ustawowych bądź statutowych nałożonych na te podmioty w zakresie ochrony zdrowia, edukacji, rozwoju kultury fizycznej, zrównoważonego zagospodarowania przestrzennego. Powyższa norma nakazuje bowiem ustanowienie na rzecz następców prawnych dawnych właścicieli hipotecznych prawa użytkowania wieczystego do gruntów zajmowanych przez szpitale, ośrodki zdrowia, szkoły, przedszkola, żłobki, teatry, muzea bądź wykorzystywanych dla celów sportu, rekreacji i wypoczynku, na których znajdują się boiska sportowe, parki i skwery.

Obowiązkiem ustawodawcy jest zatem ograniczenie możliwości zwrotu takich terenów i zapewnienie uprawnionym podmiotom publicznoprawnym możliwości przyznawania nieruchomości zamiennych lub stosownego odszkodowania” (s. 2 uzasadnienia projektu). W opinii projektodawców „[d]odanie projektowanego art. 214a w ustawie o gospodarce nieruchomościami w proponowanym brzmieniu umożliwi wydawanie decyzji o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela gruntu niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego, w oparciu o jedną konkretną podstawę prawną w przypadku: przeznaczenia lub wykorzystywania gruntu na cele publiczne określone w art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zbycia gruntu na rzecz osób trzecich, poniesienia przez podmioty publiczne znaczących nakładów na daną nieruchomość bądź skutkujących często naruszeniem ładu przestrzennego.

Dotychczas powoływanie się w decyzji o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego na normy wywiedzione z odrębnych przepisów było często nieskuteczne i wyroki sądów administracyjnych nakazywały organom administracji publicznej dokonywanie zwrotów nieruchomości niezbędnych dla realizacji ich zadań statutowych bądź sprzecznych z założeniami urbanistyczno-planistycznymi”.

Ponadto w uzasadnieniu projektu podniesiono, że „projektowana regulacja nie pozbawia dawnych właścicieli lub ich następców prawnych prawa do odszkodowania za utracone nieruchomości, mogą oni bowiem wystąpić z roszczeniami odszkodowawczymi, których podstawa jest określona w przepisie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami”.

Uzasadnienie art. 215a u.g.n.

Jeśli chodzi o drugi z zakwestionowanych przepisów, dodany art. 214b u.g.n., przewidujący umorzenie postępowania w sprawach dotyczących wniosków, o których mowa w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, jeśli nie będzie możliwe ustalenie stron tego postępowania lub ich adresów, ma na celu umożliwienie zakończenia postępowań, „w których wnioskodawcy od czasu złożenia wniosku nie kontaktowali się w żaden sposób z organem prowadzącym postępowanie.

W wielu przypadkach zachodzi bowiem sytuacja tego rodzaju, iż w latach 1947-1949 został zgłoszony wniosek o przyznanie prawa do gruntu, który nie został rozpatrzony w okresie PRL, a którego obecnie nie da się rozpatrzyć z uwagi na niemożność ustalenia stron postępowania wraz z ich adresami.

Przepis ten ma na celu ostateczne uregulowanie stanu prawnego nieruchomości objętych dekretem warszawskim wobec braku zainteresowania stron bądź ich następców prawnych.

Umożliwi to m.st. Warszawie i Skarbowi Państwa racjonalne gospodarowanie mieniem stanowiącym ich własność bądź – w przypadku budynków – pozostającym w ich administracji.

Proponowane rozwiązanie jest korzystne zarówno dla m.st. Warszawy, mieszkańców budynków posadowionych na gruntach objętych roszczeniami dekretowymi, jak i podmiotów trzecich takich jak spółdzielnie mieszkaniowe, spółki Skarbu Państwa, spółki miejskie czy wieloletni posiadacze lub dzierżawcy gruntów, którzy mają do przedmiotowych nieruchomości roszczenia, które nie mogły dotąd zostać zrealizowane z uwagi na mające pierwszeństwo realizacji roszczenia dekretowe”.

Zarzuty Prezydenta RP wobec ustawy

Z czym wystąpił Prezydent RP

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności dwóch wymienionych wcześniej artykułów ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy:

W ocenie Prezydenta kwestionowana regulacja była kolejną próbą ograniczania uprawnień byłych właścicieli przez wprowadzenie bardzo znaczącego rozszerzenia przesłanek odmowy uwzględnienia wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w porównaniu ze stanem prawnym wynikającym z dekretu Bieruta.

Zbyt szerokie wykorzystanie przesłanki przeznaczenia lub wykorzystywania nieruchomości na cele publiczne

Analizując poszczególne przesłanki, Prezydent wskazał, że odwołanie się w art. 214a pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. do przesłanki przeznaczenia lub wykorzystywania nieruchomości na cele publiczne w rozumieniu art. 6 u.g.n. jest bardzo szerokie. Art. 6 u.g.n. określa bowiem 17 sposobów wykorzystywania nieruchomości, a ponadto w pkt 10 wprowadza otwarty katalog, wskazując na inne cele publiczne określone w odrębnych ustawach.

Ponadto sformułowanie „ze względu na przeznaczenie lub wykorzystywanie” oznacza, że zastosowanie nowych zasad możliwe będzie również do terenów, które dopiero w przyszłości będą przeznaczone na cele publiczne. Przesłanki określone w art. 214a pkt 2-5 u.g.n. nie są natomiast, zdaniem Wnioskodawcy, związane z ochroną celów publicznych, lecz raczej „z chęcią ochrony podmiotów rozpatrujących wnioski dekretowe przed koniecznością rozwiązywania często skomplikowanych stanów faktycznych i prawnych związanych z zagospodarowaniem terenów objętych działaniem dekretu warszawskiego”.

Oznacza to istotne pogorszenie sytuacji prawnej i faktycznej byłych właścicieli przez ograniczenie możliwości uzyskania przez nich uprawnień przysługujących im zgodnie z obowiązującym obecnie stanem prawnym, na dodatek bez możliwości uzyskania stosownej rekompensaty. W ocenie Prezydenta, stanowi to naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony własności i innych praw majątkowych wynikającej z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji zarówno ze względu na zbyt głęboką ingerencję w prawo do uzyskania świadczenia restytucyjnego (w postaci ustanowienia prawa użytkowania wieczystego), jak i ze względu na odebranie prawa do uzyskania odszkodowania w razie niedokonania restytucji.

Nadmierne ograniczenia związane z realizacją prawa własności

Prezydent zwrócił uwagę, że prawo własności nie jest prawem absolutnym i podlega ograniczeniom. Ograniczenia te muszą jednak spełniać kryteria wskazane w art. 31 ust. 3 Konstytucji, ustanawiającym zasadę proporcjonalności rozumianą jako nakaz podejmowania środków adekwatnych do założonych celów, jedynie w niezbędnym zakresie i tylko wówczas, gdy nie można zrealizować tych celów przy zachowaniu praw właścicieli.

W ocenie Wnioskodawcy, zakres art. 214a u.g.n. nie spełnia tych warunków. Kwestionowana regulacja nie jest bowiem adekwatna do deklarowanego celu jej przyjęcia, którym było zapewnienie możliwości niezmienionego korzystania z określonych nieruchomości wykorzystywanych na cele publiczne przez jednostki władzy publicznej, gdyż określone w niej przesłanki odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego są za szerokie. Art. 214a u.g.n. ingeruje zbyt głęboko w sferę konstytucyjnych praw jednostki, a ponadto wprowadzane ograniczenie praw byłych właścicieli nie wykazuje bezpośredniego związku z koniecznością ochrony wartości enumeratywnie wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Zdaniem Prezydenta, deklarowany cel można osiągnąć za pomocą innych instytucji prawnych, pozwalających na zachowanie praw byłych właścicieli gruntów warszawskich – np. przez wykorzystanie instrumentów z zakresu planowania przestrzennego czy w drodze zawarcia umów cywilnoprawnych dotyczących nabycia praw od osób uprawnionych.

Naruszenie zasadę równej ochrony własności i innych praw majątkowych

Kwestionowana regulacja narusza ponadto, w ocenie Wnioskodawcy, zasadę równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz zasadę równej ochrony własności i innych praw majątkowych, o której mowa w art. 64 ust. 2 Konstytucji.

Wprowadzenie art. 214a u.g.n. spowoduje nieuzasadnione zróżnicowanie osób uprawnionych na podstawie dekretu warszawskiego, a więc mających cechę relewantną. Część z nich bowiem nadal będzie uprawniona do otrzymania pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, część zaś zostanie pozbawiona nie tylko możliwości przyznania im prawa do nieruchomości, lecz nawet prawa do odszkodowania. Ustawodawca nie wykazał przy tym „istnienia bezspornie niemożliwych do ochrony w inny sposób wartości konstytucyjnych, uzasadniających odmienne traktowanie podmiotów podobnych”. Ponadto, zdaniem Wnioskodawcy, „ograniczenia ustalono w tak szerokim zakresie oraz w sposób naruszający tak podstawowe prawa jednostki (określone w art. 2, art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji), iż nie sposób uznać, że postulowany cel wprowadzenia ograniczeń pozostaje w odpowiedniej proporcji do wprowadzonych ograniczeń”.

Źle realizowane wywłaszczenie

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 21 ust. 2 Konstytucji, Wnioskodawca podał w wątpliwość, czy którakolwiek z przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia określonych w tym przepisie została spełniona w normie wynikającej z art. 214a u.g.n. Brak jest bowiem jednoznacznego wykazania, aby jej wprowadzenie realizowało cel publiczny, którego nie można osiągnąć w inny sposób. Ponadto ustawodawca nie przewidział żadnych regulacji kompensacyjnych czy też odszkodowawczych, a to znaczy, że znaczna część osób posiadających dotychczas określone uprawnienia na podstawie dekretu warszawskiego zostanie w wyniku przyjęcia nowych regulacji ostatecznie pozbawiona posiadanego prawa i uprawnień kompensujących jego utratę.

Prezydent zwrócił uwagę, że nie można uznać, iż podstawą roszczeń odszkodowawczych będzie art. 215 u.g.n., regulujący w aktualnym stanie prawnym możliwość przyznania odszkodowania za nieruchomości przejęte na mocy dekretu warszawskiego. Odszkodowanie wynikające z tego przepisu, ze względu na jego zakres przedmiotowy (przeznaczenie nieruchomości), jak i cezurę czasową pozbawienia byłych właścicieli możliwości władania nieruchomościami, będzie bowiem dostępne stosunkowo nielicznej grupie byłych właścicieli.

Prezydent przypomniał, że Trybunał w wyroku z 13 czerwca 2011 r., sygn. SK 41/09, orzekł o niekonstytucyjności pominięcia przez ustawodawcę w art. 215 ust. 2 u.g.n. odszkodowania za nieruchomości inne niż przeznaczone na cele budownictwa jednorodzinnego, jednak wyrok ten do dziś nie został przez ustawodawcę zrealizowany.

Konkludując, Wnioskodawca wskazał, że art. 214a u.g.n. prowadzi do naruszenia art. 21 ust. 2 Konstytucji, stanowiącego, iż wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie za słusznym odszkodowaniem.

Źle realizowane wywłaszczenie

Prezydent podkreślił, że nowe przesłanki umożliwiające organowi wydanie decyzji odmownej w sprawie przyznania użytkowania wieczystego w wyniku rozpoznania wniosku złożonego na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego zostały wprowadzone z mocą wsteczną. Zakwestionowana nowelizacja ustawy o gospodarce nieruchomościami przewiduje bowiem, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie tej ustawy zastosowanie znajdą jej przepisy.

Takie stosowanie przepisu przejściowego budzi, zdaniem Wnioskodawcy, wątpliwości odnośnie do zachowania standardów wynikających z art. 2 Konstytucji w zakresie statuowanych tym przepisem zasad zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, niedziałania prawa wstecz i ochrony praw nabytych.

Prezydent, powołując się na orzecznictwo Trybunału, wskazał, że konieczność objęcia ochroną jako praw nabytych dotyczy także tzw. ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, tj. takich, które spełniają wszystkie zasadnicze przesłanki ustawowe nabycia prawa pod rządami danej ustawy, bez względu na stosunek do nich późniejszej ustawy. Dotyczy to w szczególności, w ocenie Prezydenta, ekspektatywy nabycia prawa własności, ale i innych praw majątkowych, zwłaszcza prawa użytkowania wieczystego.

Prezydent argumentował, że art. 7 dekretu Bieruta nie pozostawiał uznaniu administracyjnemu realizacji wniosku złożonego na jego podstawie – złożenie wniosku w terminie i spełnienie dwóch przesłanek przyznania prawa użytkowania wieczystego należy traktować jako powstanie maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy jego nabycia.

Bezpośrednie działanie nowego prawa doprowadzi zatem do pogorszenia sytuacji prawnej osób, które pod rządem poprzedniego prawa wystąpiły o realizację przysługujących im uprawnień i uzyskały co najmniej maksymalnie ukształtowaną ekspektatywę nabycia prawa użytkowania wieczystego. Osoby te nie doczekały się realizacji swojego uprawnienia pod rządem starego prawa, zaś nowa ustawa doprowadzi do „wygaszenia” przysługującej im ekspektatywy.

Wątpliwe przesłanki umorzenia postępowania

Zdaniem Prezydenta, „można mieć zasadnicze wątpliwości odnośnie konstrukcji przyjętego w ustawie z dnia 25 czerwca 2015 r. przepisu art. 214b ugn dotyczącego umorzenia postępowania, jeżeli «nie jest możliwe ustalenie stron postępowania lub ich adresów»”. Umorzenie postępowania jest dopuszczalne na podstawie art. 105 k.p.a., gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Nie wydaje się, jak argumentuje Wnioskodawca, żeby brak danych osoby czy też brak możliwości ustalenia stron postępowania lub ich adresów mógł stanowić o bezprzedmiotowości postępowania, skoro w doktrynie przyjmuje się, że śmierć wnioskodawcy czy osoby uprawnionej nie stanowi o bezprzedmiotowości postępowania.

W jego ocenie, przepis ten „oznacza stworzenie istotnego ułatwienia dla organów władzy publicznej w rozpatrywaniu spraw wymagających znacznego nakładu czynności niezbędnych do podejmowania przez te organy” (s. 27 wniosku). Tymczasem przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm.; dalej: k.p.a. lub kodeks postępowania administracyjnego) zobowiązują organy administracji do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a stronom postępowania gwarantują poszanowanie ich praw podczas rozpatrywania ich spraw.

Nie powinno się więc tworzyć regulacji wprowadzających zasadę, że brak szczególnej aktywności strony postępowania zwalnia organ od obowiązku prowadzenia postępowania. Zdaniem Prezydenta, kwestionowany przepis wprowadza zbyt prosty mechanizm umożliwiający zakończenie postępowań dotyczących wartości istotnych dla obywateli.

Ponadto takie ukształtowanie art. 214b u.g.n. może w praktyce oznaczać utratę możliwości uzyskania należnego prawa użytkowania wieczystego lub należnego odszkodowania przez osoby uprawnione, których wnioski nie zostaną rozpoznane wobec umorzenia postępowania na podstawie nowych regulacji. W istocie zatem, regulacja ta będzie uniemożliwiać rozpatrzenie spraw obywateli, którzy złożyli stosowne wnioski. Zastosowanie tego przepisu z mocą wsteczną, zgodnie z postanowieniami art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r., spowoduje, że aktualnie toczące się postępowania będą prowadzone na podstawie nowych przepisów znacznie pogarszających sytuację wnioskodawców.

Podsumowanie skargi prezydenta

Podsumowując, Prezydent wskazał, że art. 214b u.g.n. będzie skutkował pozbawieniem osób uprawnionych ich praw majątkowych, tj. możliwości ustanowienia prawa użytkowania wieczystego lub uzyskania odszkodowania, naruszając tym samym zasady ochrony własności i praw majątkowych wywodzone z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Regulacja ta, w związku z użyciem środków nadmiernie ograniczających prawa obywateli, narusza ponadto zasadę proporcjonalności wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Ponadto z uwagi na sposób jej oddziaływania na prawa osób uprawnionych narusza zasady wynikające z art. 2 Konstytucji – zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, niedziałania prawa wstecz oraz ochrony praw nabytych.

Zarzuty Prokuratora Generalnego wobec ustawy

Z czym wystąpił Prokurator Generalny

Prokurator Generalny również wniósł o stwierdzenie, czy dodawane do ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 214a i 214b są zgodne z Konstytucją, a w szczególności z wyrażonymi w art. 2 Konstytucji zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, niedziałania prawa wstecz oraz ochrony praw nabytych.

Uzasadnienie stanowiska Prokurator poprzedził obszerną analizą dotychczasowych regulacji dotyczących sytuacji prawnej byłych właścicieli gruntów warszawskich.

Ocena rozszerzenia katalogu podstaw odmowy uwzględnienia wniosku o ustanowienie prawa wieczystego użytkowania na gruncie przejętym na podstawie dekretu Bieruta

Przechodząc do oceny konstytucyjności art. 214a u.g.n., Prokurator zauważył, że przepis ten rozszerza – w stosunku do przepisów dekretu warszawskiego – katalog podstaw odmowy uwzględnienia wniosku dekretowego o ustanowienie użytkowania wieczystego. W ten sposób niektórym byłym właścicielom gruntów warszawskich (ich następcom prawnym) zostanie ograniczona możliwość realizacji wniosków dekretowych w postaci ustanowienia na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego na gruncie stanowiącym ich własność w dniu wejścia w życie dekretu warszawskiego.

Byłym właścicielom gruntów warszawskich (ich następcom prawnym), którzy w terminie przewidzianym w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego złożyli wniosek dekretowy o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy, i jednocześnie w ich wypadku spełniony jest warunek, o którym mowa w art. 7 ust. 2 tego dekretu, przysługuje roszczenie o ustanowienie prawa wieczystego użytkowania na gruncie przejętym na podstawie dekretu. Prokurator zwrócił jednak uwagę, że źródła owego roszczenia „o zwrot nieruchomości przejętej na podstawie dekretu” w postaci ustanowienia na rzecz byłego właściciela (następcy prawnego) prawa użytkowania wieczystego nie stanowi art. 21 ust. 2 Konstytucji.

Roszczenie to ma charakter „całkowicie ukształtowanej ekspektatywy nabycia (de facto – częściowego odzyskania) prawa do gruntów w trybie art. 7 ust. 2-4 dekretu warszawskiego” (wyrok TK z 12 maja 2015 r., sygn. P 46/13, OTK ZU nr 5/A/2015, poz. 62). Ma ono charakter majątkowy i dotyczy „innego prawa majątkowego”, w rozumieniu art. 64 Konstytucji i podlega ochronie statuowanej w tym przepisie. Podobnie jak inne prawa majątkowe, może ono podlegać ograniczeniom, zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Stosownie do tego przepisu, ograniczenia praw i wolności konstytucyjnych są dopuszczalne z zachowaniem ustawowej formy ograniczeń oraz gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

W ocenie Prokuratora, Wnioskodawca nie wykazał, że poszczególne przesłanki odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego, enumeratywnie wymienione w art. 214a u.g.n., nie spełniają wymagań art. 31 ust. 3 Konstytucji i że stanowią niekonstytucyjne kryteria różnicowania ochrony prawa majątkowego.

Zdaniem Prokuratora, ocena przesłanek, o których mowa w art. 214a u.g.n., prowadzi do wniosku, że mają one na celu realizację wartości wymienionych w art. 31 ust. 3 ustawy zasadniczej, uzasadniających wprowadzenie przez ustawodawcę ograniczeń omawianego roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego, stanowiących jednocześnie uzasadnienie oceny przyjętych kryteriów różnicujących ochronę prawa majątkowego jako konstytucyjne.

Realizacja celów wymienionych w art. 6 u.g.n. (art. 214a pkt 1 u.g.n.), leży niewątpliwie w interesie publicznym. Prokurator nie podzielił przy tym poglądu, że z art. 214a pkt 1 u.g.n. wynika, iż zawiera otwarty katalog przyczyn odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela gruntu warszawskiego. Z uwagi na to, że omawiane decyzje są wydawane na podstawie stanu prawnego, obowiązującego w dacie ich wydania, to również przewidziane w art. 214a pkt 1 u.g.n. „przeznaczenie lub wykorzystywanie na cele określone w art. 6”, w tym przeznaczenie „na inne cele publiczne określone w odrębnych ustawach” (art. 6 pkt 10 u.g.n.), jest ustalane według stanu na dzień wydania decyzji w sprawie dotyczącej ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz byłego właściciela.

Z kolei przesłanka odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego, wymieniona w art. 214a pkt 2 u.g.n., ma na celu ochronę własności i innych praw majątkowych osób trzecich (art. 64 Konstytucji). Przesłanki wymienione w punkcie 3 i 4 służyć mają zaś ochronie finansów publicznych, w pkt 5 – zapobieżeniu niezgodnemu z prawem i ładem przestrzennym podziałowi nieruchomości. W tych wypadkach zatem chodzi również o ochronę wartości konstytucyjnych.

Prokurator zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie to właśnie znaczny upływ czasu od przejęcia gruntów warszawskich na mocy dekretu warszawskiego ma zasadnicze znaczenie dla pozytywnej oceny przesłanek określonych w art. 214a u.g.n. W ciągu kilkudziesięciu lat, jakie upłynęły od tego zdarzenia, niewątpliwie mogły nastąpić nie tylko zmiany stanu faktycznego, ale i stanu prawnego tych nieruchomości, których to zmian, bez uszczerbku dla interesu publicznego czy też praw majątkowych osób trzecich, nie powinno się odwracać.

Dla pozytywnej oceny przesłanek zawartych w art. 214a u.g.n. znaczenie ma również i ten argument, że ustawodawca, ingerując w uprawnienia majątkowe byłych właścicieli gruntów warszawskich (ich następców prawnych), zapewnił proceduralne gwarancje ochrony omawianych roszczeń byłych właścicieli gruntów warszawskich (ich następców prawnych). Decyzje te podlegają bowiem kontroli sądowej.

Prokurator nie zgodził się także z zarzutem, że zakwestionowane rozwiązanie jest niezgodne z zasadą lex retro non agit (prawo nie działa wstecz), wywodzoną z art. 2 Konstytucji. Jego zdaniem, znajdują one bowiem zastosowanie pro futuro (w przyszłość) do sytuacji prawnych zastanych w chwili wejścia w życie ustawy z 25 czerwca 2015 r. i nie wywołują skutków dla stosunków i sytuacji prawnych w zakresie, w jakim istniały one przed wejściem w życie zakwestionowanej regulacji. Mają one zatem charakter retrospektywny, zaś zasada retrospektywności, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, nie jest objęta „wynikającym z art. 2 Konstytucji zakazem wstecznego działania prawa”.

Krytyka braku rekompensat dla byłych właścicieli gruntów warszawskich i ich ich następców prawnych, na rzecz których, z przyczyn wymienionych w nowym przepisie, nie będzie mogło zostać ustanowione prawo użytkowania wieczystego

Odrębny problem, jaki pojawia się w związku z rozwiązaniem przyjętym w art. 214a u.g.n., dotyczy, w ocenie Prokuratora, rekompensat dla byłych właścicieli gruntów warszawskich (ich następców prawnych), na rzecz których, z przyczyn wymienionych w tym przepisie, nie będzie mogło zostać ustanowione prawo użytkowania wieczystego na nieruchomości przejętej na podstawie dekretu warszawskiego. Z uwagi na obowiązującą treść art. 215 u.g.n., po wejściu w życie ustawy z 25 czerwca 2015 r. część byłych właścicieli gruntów warszawskich, do których będzie mieć zastosowanie art. 214a u.g.n., nie będzie mogła uzyskać odszkodowania z tytułu odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego. Ingerencja w prawa majątkowe w zakresie, w jakim nie przewiduje rekompensat z tytułu ustawowej przeszkody w realizacji roszczeń o ustanowienie użytkowania wieczystego, o których mowa w art. 214a u.g.n., jest, w ocenie Prokuratora, nadmierna.

Uzasadnia to stanowisko, że przepis ten, w zakresie, w jakim nie przewiduje takiej rekompensaty, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 21 ust. 2 ustawy zasadniczej.

Prokurator podzielił także zarzut Wnioskodawcy, że takie rozwiązanie prowadzi do podważenia zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, wyrażonej w art. 2 Konstytucji, obejmującej swoim zakresem również – wskazaną jako wzorzec kontroli w niniejszej sprawie – zasadę ochrony praw nabytych. W wypadku omawianej regulacji ma miejsce ingerencja w ukształtowaną ekspektatywę prawa do nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu przejętego na podstawie dekretu warszawskiego. Ingerencję tę należy ocenić jako konstytucyjnie dopuszczalną, z uwagi na znaczny upływ czasu od przejęcia gruntów warszawskich oraz potrzebę zapewnienia obecnie ochrony innym wartościom konstytucyjnym. Jednakże osoby, którym roszczenia te przysługują, mogły, zwłaszcza w okresie ostatnich ponad 25 lat, oczekiwać, że ich roszczenia zostaną uwzględnione. Pozbawienie niektórych z tych osób możliwości realizacji tych roszczeń – bez odszkodowania – ocenić zatem należy jako niezgodne z zasadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Stanowisko wobec art. 214b ust. 1 u.g.n.

Prokurator nie podzielił zarzutów Wnioskodawcy sformułowanych pod adresem art. 1 pkt 3 w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. w części dotyczącej dodawanego do ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 214b.

Regulacja zawarta w tym przepisie służyć ma ochronie wartości konstytucyjnych, jakie stanowią interes publiczny oraz prawa majątkowe osób trzecich, jak i usunięciu stanu niepewności podmiotów obecnie legitymujących się prawami do gruntu. Ochrona takich wartości może uzasadniać wprowadzanie ograniczeń roszczeń majątkowych niektórych byłych właścicieli gruntów warszawskich.

Prokurator nie podzielił również poglądu, że omawiana ingerencja ma charakter nadmierny. Z brzmienia art. 214b ust. 1 u.g.n. – nie można ustalić stron postępowania lub ich adresów – wynika, iż umorzenie postępowania na podstawie tego przepisu dotyczyć może tylko takich postępowań, w których byli właściciele (ich następcy prawni) od kilkudziesięciu lat od złożenia wniosku nie wykazują zainteresowania odzyskaniem nieruchomości przejętej dekretem warszawskim.

Dla pozytywnej oceny art. 214b u.g.n., w ocenie Prokuratora, znaczenie ma również i ten argument, że ustawodawca, dokonując, w ust. 1 tego przepisu, ingerencji w uprawnienia majątkowe byłych właścicieli gruntów warszawskich (ich następców prawnych), zapewnił proceduralne i instytucjonalne gwarancje ochrony roszczeń byłych właścicieli gruntów warszawskich (ich następców prawnych). Postępowanie na podstawie art. 214b ust. 1 u.g.n. może bowiem zostać umorzone dopiero po uprzednim wezwaniu wnioskodawcy (jego następcy prawnego) – poprzez ogłoszenie w dzienniku o zasięgu ogólnokrajowym, a ponadto w prasie lokalnej, obejmującej swym zasięgiem miejsce ostatniego zamieszkania wnioskodawcy, a także, na okres 30 dni, na stronie internetowej właściwego urzędu, wraz z informacją o skutku braku odpowiedzi na wezwanie, tj. umorzeniu postępowania – do zgłoszenia i udowodnienia swych praw w terminie 6 miesięcy, a i to pod warunkiem, że oprócz wniosku dekretowego nie wpłynęło żadne inne pismo pochodzące od strony (jej ewentualnych następców prawnych). Decyzja o umorzeniu postępowania może zaś zostać wydana dopiero w sytuacji, gdy w terminie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia nikt nie zgłosił swych praw albo, zgłosiwszy je, nie udowodnił ich w terminie kolejnych 3 miesięcy lub nie wskazał swego adresu (art. 214b ust. 2, 3 i 4 u.g.n.). Ponadto decyzje wydane na podstawie art. 214b u.g.n. podlegają kontroli sądowej na zasadach ogólnych. Prokurator przywołał ponadto inne przykłady obowiązujących regulacji prawnych ingerujących w konstytucyjne prawa jednostki niepodejmującej działań zmierzających do ochrony swoich praw.

Art. 1 ust. 3 w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r., w części dotyczącej dodania art. 214b u.g.n., nie pozostaje w sprzeczności również z zasadą ochrony praw nabytych oraz z zasadą lex retro non agit. Podobnie bowiem jak w wypadku rozwiązania przyjętego w art. 214a u.g.n., można powiedzieć, że ingerencja w omawiane roszczenia jest dopuszczalna, gdyż z jednej strony ma ona na celu ochronę wartości konstytucyjnych, z drugiej zaś – dotyczy roszczeń powstałych przed kilkudziesięciu laty, zaś osoby zainteresowane nie dochodziły dotychczas ich ochrony.

Przepis art. 214b u.g.n. w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r., podobnie jak art. 214a u.g.n. w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r., nie wywołuje skutków dla stosunków i sytuacji prawnych w zakresie, w jakim istniały one przed ich wejściem w życie, gdyż wprowadza określoną procedurę pro futuro. Rozwiązanie to ma zatem także charakter retrospektywny, co, zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, nie pozostaje w sprzeczności z zasadą lex retro non agit.

Stanowisko Prezydenta miasta stołecznego Warszawy wobec ustawy

Aprobata zaskarżonych przepisów

Prezydent miasta stołecznego Warszawy (dalej: Prezydent m.st. Warszawy) 14 września 2015 r., odpowiadając na pismo Trybunału Konstytucyjnego z 5 sierpnia 2015 r., przedstawił opinię w sprawie konstytucyjności zakwestionowanych regulacji.

W jego ocenie, zaskarżone przepisy są zgodne ze wskazanymi we wniosku konstytucyjnymi wzorcami kontroli

Stanowisko wobec zarzutu naruszenia prawa własności byłych właścicieli gruntów warszawskich

Przechodząc do analizy zarzutu naruszenia art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji przez dodany do ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 214a, Prezydent m.st. Warszawy zwrócił uwagę, że kwestionowany przepis nie dotyczy bezpośrednio prawa własności ani innego prawa majątkowego, ale jedynie ekspektatywy uzyskania prawa użytkowania wieczystego, którą przewiduje art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego. Prawo własności gruntów właściciele utracili bowiem na mocy art. 1 dekretu warszawskiego z dniem jego wejścia w życie, tj. 21 listopada 1945 r.

Ekspektatywy tej, zdaniem Prezydenta m.st. Warszawy, nie można określić jako tzw. ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej, ponieważ jej los jest uzależniony od przeznaczenia danej nieruchomości w aktualnie obowiązującym planie zagospodarowania przestrzennego.

Z kolei plany miejscowe ulegają zmianom lub są uchylane i ewentualnie zastępowane nowymi. Stwierdzenie, że przesłanka planistyczna jest przez nieruchomość spełniona, następuje dopiero w uzasadnieniu decyzji administracyjnej wydawanej przez Prezydenta m.st. Warszawy na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego.

Dopiero zatem z chwilą, gdy decyzja ta stanie się ostateczna, można mówić o ekspektatywie maksymalnie ukształtowanej, chronionej przez Trybunał Konstytucyjny, zgodnie z jego utrwalonym orzecznictwem.

Prezydent m.st. Warszawy nie będzie zatem wywłaszczał byłych właścicieli gruntów warszawskich, wydając odmowne decyzje dekretowe na podstawie art. 214a u.g.n., ale będzie dokonywał oceny, czy dopuszczalne jest ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz poprzednich właścicieli nieruchomości (już wcześniej wywłaszczonych) w świetle tego przepisu, przy uwzględnieniu zmian, jakie zaszły w zakresie stanu prawnego, przeznaczenia lub zagospodarowania nieruchomości w ciągu prawie 70 lat od wejścia w życie dekretu warszawskiego. Jeżeli na skutek powyższej analizy zostanie wydana decyzja odmowna, strona będzie mogła wystąpić z wnioskiem o odszkodowanie na podstawie art. 215 u.g.n.

Prezydent m.st. Warszawy zanalizował treść poszczególnych przesłanek określonych w art. 214a pkt 1-5 u.g.n. Analiza ta dowodzi bezzasadności twierdzeń Wnioskodawcy, że przesłanki wskazane w art. 214a pkt 2-5 u.g.n. nie są związane z ochroną celów publicznych, lecz z chęcią ochrony podmiotów rozpatrujących wnioski dekretowe przed koniecznością rozwiązywania często skomplikowanych stanów faktycznych i prawnych związanych z zagospodarowaniem terenów objętych działaniem dekretu warszawskiego.

Konkludując, Prezydent m.st. Warszawy stwierdził, że wejście w życie art. 214a u.g.n. będzie skutkować ochroną interesu publicznego, ponadto, z korzyścią dla byłych właścicieli, stworzy jednoznaczne prawne podstawy wydania decyzji odmownych, co uprości i przyspieszy postępowania dekretowe, a w konsekwencji umożliwi im wystąpienie z roszczeniami odszkodowawczymi, unormowanymi w art. 215 u.g.n. i art. 160 k.p.a.

Prezydent m.st. Warszawy zwrócił ponadto uwagę, że kwestionowany przepis, wbrew twierdzeniom Wnioskodawcy, nie odbiera prawa do odszkodowania, ponieważ ta kwestia nie stanowi jego przedmiotu, podobnie jak w wypadku art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego. Podstawę roszczeń odszkodowawczych w obrębie spraw związanych z działaniem dekretu warszawskiego stanowią art. 215 u.g.n. i art. 160 k.p.a., których kwestionowany przepis nie modyfikuje w żaden sposób.

Stanowisko wobec zarzutu naruszenia zasady proporcjonalnoścI

Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady proporcjonalności, Prezydent m.st. Warszawy podkreślił, że art. 214a u.g.n. ma na celu ochronę interesu publicznego i tym samym znajduje oparcie w poszanowaniu zasady porządku publicznego określonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji.

(Zasada proporcjonalności nakazuje ustawodawcy użycie jedynie takich środków, które są niezbędne dla osiągnięcia konkretnego celu. Oznacza to, że ustawodawca mają osiągać cel, który służy społeczeństwu, jak najmniejszym jego oraz poszczególnych jednostek kosztem.)

Ponadto przepis zmierza do ochrony wolności i praw innych osób, wskazanych ogólnie w art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz wyszczególnionych w innych jej przepisach. Na przykład chroni prawo do nauki, w tym udzielanej nieodpłatnie w szkołach publicznych, określone w art. 70 Konstytucji, czy też wolność korzystania z dóbr kultury, wymienioną w art. 73 Konstytucji, jeżeli chodzi o opiekę nad nieruchomościami stanowiącymi zabytki.

W ocenie Prezydenta m.st. Warszawy, art. 214a u.g.n. jest adekwatny do zamierzonego celu. Na jego podstawie będzie możliwe odmowne załatwianie wniosków byłych właścicieli gruntów warszawskich skierowanych względem nieruchomości, które są przeznaczone lub wykorzystywane na cele publiczne, nieruchomości stanowiących własność osób trzecich lub stanowiących przedmiot prawa użytkowania wieczystego tych osób oraz pozostałych kategorii nieruchomości objętych jego hipotezą. Przesłanki w nim wskazane są określone precyzyjnie, ich katalog jest zamknięty.

Dotyczy to także, wbrew twierdzeniom Wnioskodawcy, punktu 1 tego przepisu. Cele publiczne, określone w art. 6 u.g.n., ze względu na które zgodnie z prawem można wywłaszczyć prawo własności nieruchomości, stanowią bowiem katalog zamknięty.

W istocie nie zmienia tej konstatacji treść art. 6 pkt 10 u.g.n., który stanowi odesłanie do przepisów innych ustaw. W doktrynie wskazuje się bowiem, że cel publiczny nie zależy od uznania jakichkolwiek organów, lecz od przepisów ustawy.

W ocenie Prezydenta m.st. Warszawy, art. 214a u.g.n. ogranicza możliwość pozytywnego rozpoznawania wniosków dekretowych do zakresu niezbędnego dla osiągnięcia celów ustawy. Pozostawia nadal w porządku prawnym możliwość pozytywnego rozpatrywania wniosków dekretowych złożonych w odniesieniu do wszelkich gruntów warszawskich z wyjątkiem kilku ich kategorii. W szczególności nadal jest i będzie możliwe pozytywne rozpatrywanie wniosków w odniesieniu do szeroko rozumianej kategorii nieruchomości przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe.

Przepis ten jest ponadto konieczny, ponieważ nie ma w obowiązującym porządku prawnym regulacji chroniących przed roszczeniami dekretowymi zrealizowane i służące ogółowi mieszkańców inwestycje celu publicznego, inne niż drogi publiczne (art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych; Dz. U. z 2015 r. poz. 460).

Stanowisko wobec zarzutu nadmiernego rozszerzenia przesłanek odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego przy braku specjalnej regulacji odszkodowawczej

Bezzasadny jest także, zdaniem Prezydenta m.st. Warszawy, zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji. Odmowa ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na podstawie przesłanek wskazanych w art. 214a u.g.n., przy braku specjalnej regulacji odszkodowawczej, będzie skutkować zrównaniem sytuacji prawnej osób, wobec których orzeczono odmowę, z sytuacją prawną osób, którym odmówiono ustanowienia tego prawa na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego lub na podstawie innych przepisów (np. art. 2a ustawy o drogach publicznych), oraz osób, które nigdy nie złożyły wniosków o przyznanie tego prawa. Wszystkie te grupy byłych właścicieli będą mogły ubiegać się na równych prawach o odszkodowania na podstawie art. 215 u.g.n.

Kwestionując zasadność zarzutu naruszenia art. 21 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim w ustawie z 25 czerwca 2015 r. brak jest szczególnej regulacji odszkodowawczej związanej ze stosowaniem art. 214a u.g.n., Prezydent m.st. Warszawy ponownie podkreślił, że w obowiązującym porządku prawnym funkcjonują przepisy przyznające odszkodowanie w tym zakresie, tj. art. 215 u.g.n. i art. 160 k.p.a., z których skutecznie korzystają byli właściciele gruntów warszawskich (ich następcy prawni). W tym kontekście, powołując się na dane statystyczne dotyczące liczby przyznanych odszkodowań oraz ich wysokości, a także aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych, Prezydent m.st. Warszawy zakwestionował twierdzenia Wnioskodawcy, że art. 215 u.g.n. znajduje zastosowanie w odniesieniu do nielicznych uprawnionych.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 2 Konstytucji, Prezydent m.st. Warszawy stwierdził, że art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. dotyczy po prostu wszystkich spraw dekretowych – zarówno tych, w których wniosek nigdy nie został rozpoznany, tych, w których jest rozpoznawany ponownie po stwierdzeniu nieważności wcześniejszych decyzji odmownych, jak i tych, w których jeszcze toczy się lub dopiero w przyszłości zostanie wszczęte postępowanie nieważnościowe. W tym kontekście nie można zatem zarzucić ustawie nierównego traktowania poszczególnych grup byłych właścicieli, którzy złożyli wnioski dekretowe w latach 1947-1949.

W ocenie Prezydenta m.st. Warszawy, ochrona praw nabytych (a zatem tym bardziej roszczeń czy możliwości uzyskania prawa do gruntu publicznego) nie oznacza nienaruszalności tych praw, nie ma charakteru absolutnego i nie wyklucza stanowienia regulacji mniej korzystnych, co wynika z orzecznictwa Trybunału. Jeżeli więc istnieją dostatecznie legitymowane konstytucyjnie przesłanki zmiany poprzedniej regulacji prawnej, dopuszczalna jest ingerencja w prawa nabyte czy tym bardziej w ekspektatywy tych praw lub prawne oczekiwania na pozytywne rozpatrzenie wniosku o prawo do gruntu.

Istotne powody uchwalenia kwestionowanej ustawy wskazane w uzasadnieniu projektu senackiego oraz rozwinięte, wyjaśnione i uszczegółowione w niniejszym piśmie w pełni usprawiedliwiają, zdaniem Prezydenta m.st. Warszawy, ingerencję ustawodawcy w obecny stan prawny. Przedmiotowa regulacja jest bowiem uzasadniona wartością konstytucyjną, którą jest porządek publiczny. Stanowi ujęcie w przepisy prawa pozytywnego materii związanej z rozpatrywaniem wniosków złożonych w latach 1947-1949 w trybie dekretu warszawskiego we współczesnym otoczeniu prawnym.

Prezydent m.st. Warszawy podkreślił, że „[z]asada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa to nie tylko zaufanie tzw. dekretowców co do tego, że wszystkie złożone przez nich wnioski dekretowe zostaną załatwione pozytywnie bez względu na jakiekolwiek zmiany prawne lub faktyczne, po upływie prawie 70 lat od wprowadzenia dekretu warszawskiego, bez uwzględnienia zniszczeń Miasta, jego odbudowy i rozbudowy przeprowadzonej przez państwo w innym systemie politycznym i społeczno-gospodarczym (oraz w sytuacji, gdy żadna grupa byłych właścicieli, objętych nacjonalizacją do dzisiaj nie doczekała się wydania aktów prawnych, na podstawie których mogłaby się ubiegać o zwrot nieruchomości w naturze), ale również zaufanie tysięcy lokatorów warszawskich domów i kamienic, którzy często zamieszkują je od końca wojny, zaufanie rodziców, że ich dzieci będą spokojnie uczęszczać do wybranego przedszkola czy szkoły publicznej, na lekcjach WF korzystać z boiska szkolnego, a po lekcjach bawić się na publicznym placu zabaw oraz zaufanie samego Miasta, że inwestycje celu publicznego nie są zagrożone roszczeniami byłych właścicieli gruntów, na których zostały one zrealizowane i że nadal będą mogły służyć wszystkim jego mieszkańcom”.

Stanowisko wobec zarzutu nadmiernego rozszerzenia przesłanek umorzenia postępowania

Odnosząc się do zarzutów sformułowanych wobec dodanego do ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 214b, Prezydent m.st. Warszawy zwrócił uwagę, że przepis ten należy ocenić jako próbę rozwiązania kolejnego problemu związanego z rozpoznawaniem wniosków dekretowych, które zostały złożone w latach 1947-1949, nie zostały rozpatrzone w okresie PRL, a których obecnie już rozpatrzyć się nie da z uwagi na niemożność ustalenia stron postępowania wraz z ich adresami. W związku z tym niemożliwe jest zakończenie postępowań administracyjnych, a skutki tego stanu są takie, że nieruchomość od ponad 60 lat nie ma gospodarza.

Miasto nie może racjonalnie gospodarować nieruchomością ze względu na zgłoszone roszczenia, z kolei Prezydent m.st. Warszawy, jako organ prowadzący postępowanie dekretowe, nie może rozpoznać wniosku zgłoszonego przez byłego właściciela, ponieważ ten (oprócz złożenia wniosku) nie przejawił już żadnego zainteresowania sprawą, nie są znane jego aktualny adres lub tożsamość ani adresy jego następców prawnych.

W ocenie Prezydenta m.st. Warszawy, istota zarzutów Wnioskodawcy sformułowanych wobec art. 214b u.g.n. opiera się na przyznaniu bezwzględnego prymatu wnioskowi dekretowemu nad interesem publicznym i wszelkimi innymi względami, takimi jak znaczny upływ czasu od złożenia wniosku, którym nikt się nie interesuje, względy społeczne czy gospodarcze. Nie chodzi też o zarzucane we wniosku zapewnienie możliwości łatwego zakończenia postępowania przez prowadzące je organy.

Jeżeli wnioskodawca oraz jego następcy prawni nie interesują się wnioskiem o ustanowienie praw do gruntu, którego skutkiem jest utrzymanie się w prawie własności budynku posadowionego na takim gruncie, to z pewnością może to oznaczać, że z różnych względów nie są oni zainteresowani samą nieruchomością. Prezydent m.st. Warszawy zwrócił ponadto uwagę, że obecny stan służy jedynie wąskiej grupie osób zawodowo zajmujących się skupowaniem, odsprzedażą i egzekwowaniem roszczeń.

W postępowaniach dekretowych coraz częściej zgłaszają się kuratorzy ustanowieni przez sądy dla osób nieznanych z miejsca pobytu, o których istnieniu świadczą jedynie dokumenty pochodzące sprzed 1939 r. lub nabywcy roszczeń dekretowych od pełnomocników osób zamieszkałych od lat za granicą, przez co zwiększa się ryzyko dostania się nieruchomości w ręce osób niebędących następcami prawnymi dawnych właścicieli. W wypadkach tych los lokatorów mieszkań jest często najtrudniejszy, a Skarb Państwa i m.st. Warszawa pozywane są o wysokie odszkodowania z wielu podstaw prawnych.

Opinia Światowej Żydowskiej Organizacji Restytucji

W piśmie z 8 lipca 2016 r. opinię amicus curiae przedstawiła The World Jewish Restitution Organization – Światowa Żydowska Organizacja Restytucji (dalej: WJRO), w pełni podzielając stanowisko Wnioskodawcy.

W ocenie WJRO, inicjatywa dodania do ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 214a u.g.n. „stanowi wyraz tendencji polskiego ustawodawcy od lat dążącego do ograniczenia z jednej strony roszczeń odszkodowawczych, a z drugiej uprawnień przyznanych przepisami dekretu [warszawskiego]”. Niekonstytucyjność tego przepisu polega na znacznym ograniczeniu możliwości przyznania uprawnienia do gruntu dawnym właścicielom nieruchomości warszawskich (lub ich następcom prawnym) oraz „bezzasadnym zróżnicowaniu pozycji podmiotów uprawnionych”.

Po przeanalizowaniu treści art. 214a u.g.n. WJRO stwierdziła po pierwsze, że przepis ten nie jest novum w polskim ustawodawstwie, lecz stanowi „wtórną formę wywłaszczenia sensu largo”. Tożsamą konstrukcję przewidywał art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.). Po drugie, art. 214a u.g.n. nie odpowiada nakazowi przydatności w rozumieniu art. 31 ust. 3 Konstytucji, gdyż cel kwestionowanej regulacji „może być osiągany przy zastosowaniu obowiązujących już instytucji prawnych”. Podkreślono również, że „obecnie funkcjonujące rozwiązania zapewniają realizację zakładanych przez ustawodawcę celów w o wiele szerszym zakresie, aniżeli miałoby to miejsce w przypadku wejścia ustawy nowelizującej w życie”, będąc przy tym mniej dotkliwymi, gdyż zapewniają dawnym właścicielom (ich następcom prawnym) ekwiwalent finansowy. Z tego samego względu, projektowane rozwiązanie nie czyni zadość nakazowi konieczności i proporcjonalności sensu stricto.

Zdaniem WJRO, projektowany art. 214a u.g.n. narusza też zasadę równości. Konsekwencją jego stosowania będzie to, że znaczna część byłych właścicieli nieruchomości warszawskich zostanie pozbawiona możliwości ustanowienia na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego, a zdecydowana mniejszość – „nadal będzie mogła mieć usprawiedliwione oczekiwania pozytywnego rozpatrzenia wniosku dekretowego”. Owo różnicujące traktowanie dawnych właścicieli gruntów warszawskich (ich następców prawnych) stanowi ponadto nieproporcjonalną ingerencję w ochronę innych praw majątkowych w rozumieniu art. 64 Konstytucji. Gdy chodzi o zarzut niezgodności z zasadami wywłaszczenia określonymi w art. 21 ust. 2 Konstytucji, WJRO wskazała, że art. 214a u.g.n. pozwala na „współczesne odjęcie uprawnień przyznanych dawnym właścicielom (…) po pozbawieniu ich prawa własności do nieruchomości warszawskich”. Mimo to, kwestionowany przepis nie określa żadnej rekompensaty za pozbawienie ekspektatywy prawa użytkowania wieczystego oraz – w niektórych przypadkach – własności budynków dekretowych. Podkreślono przy tym, że pojęciu słusznego odszkodowania w rozumieniu art. 21 ust. 2 Konstytucji nie odpowiada, obwarowane szczególnymi ograniczeniami, „świadczenie kompensacyjne”, o którym mowa w art. 215 u.g.n.

W odniesieniu do art. 214b u.g.n. WJRO wskazała, że głównym skutkiem jego wprowadzenia będzie „wygaszenie postępowań zainicjowanych prawidłowo złożonymi wnioskami (…), a wraz z nim wygaszenie niezrealizowanych ekspektatyw prawa użytkowania wieczystego”. Stwierdzono przy tym, że uzasadnieniem dla umorzenia postępowań dekretowych – wbrew deklaracjom projektodawców – nie jest niewykazywanie przez dawnych właścicieli lub ich następców prawnych woli ostatecznego zakończenia sprawy, lecz wieloletnia bezczynność i jednoznacznie sprzeczna z regułami procedury administracyjnej praktyka dawnych organów państwa. To wskutek tego „lekceważącego stosunku organów państwa do wszczętych postępowań dekretowych” doszło do dezaktualizacji danych osobowych wnioskodawców. Według WJRO, wprowadzenie art. 214b u.g.n. ma w istocie ułatwić podmiotom publicznym obrót nieruchomościami dekretowymi i czerpanie dochodów z tych transakcji, „pomimo niedoprowadzenia do (…) rozpatrzenia wniosku”. Cel ten nie uzasadnia jednak ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw, co czyni art. 214b u.g.n. niezgodnym z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Niezależnie od tego, art. 214b u.g.n. nie odpowiada także kryterium konieczności, adekwatności i proporcjonalności sensu stricto. W opinii WJRO, „drastyczne zakończenie problematycznych postępowań dekretowych” jest też nie do pogodzenia z zasadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadą ochrony praw nabytych (art. 2 Konstytucji). Podniesiono przy tym, że przewidziane w nowelizacji u.g.n. „proceduralne i instytucjonalne ramy umożliwiające uniknięcie umorzenia wszczętych postępowań dekretowych (…) przyjmują w rzeczywistości charakter iluzorycznych rozwiązań, które stwarzają jedynie pozór ochrony przysługującej dawnym właścicielom (…). W konsekwencji dojdzie do istotnego zawężenia realizacji [ich] uprawnień majątkowych (…), które przejdą w stan praw bezprzedmiotowych”.

Wyrok Trybunału Kostytucyjnego

Analiza rozwiązań prawnych dekretu Bieruta

Podsumowując prezentację rozstrzygnięć sądowych na tle art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego, TK odnotowuje pewną chwiejność orzecznictwa w sprawach dotyczących przesłanek odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego, która w praktyce prowadzi do faktycznej nierówności podmiotów znajdujących się w zbliżonej sytuacji prawnej.

W ocenie Trybunału, mimo wskazanych wahań judykatury, można jednak dostrzec wyraźną tendencję do poszerzenia zakresu okoliczności uzasadniających odmowę ustanowienia użytkowania wieczystego. Chodzi – po pierwsze – o uwzględnianie aktualnego w chwili wydawania decyzji planu zagospodarowania przestrzennego i przeznaczenia gruntu na cele użyteczności publicznej oraz – po drugie – o uwzględnienie istnienia „trwałych” praw rzeczowych osób trzecich do gruntu (własności i użytkowania wieczystego).

Nawiązując bezpośrednio do cytowanych tez orzeczeń sądowych, a także własnych wyroków, m.in. w sprawach zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, zasiedzenia i ograniczenia w czasie wzruszalności decyzji administracyjnej, Trybunał stwierdza, że w świetle bogatego orzecznictwa dotyczącego roszczeń dekretowych trudno uznać, by – jak twierdzi Wnioskodawca – kwestionowany art. 214a u.g.n. „wprowadza[ł] nieznane dotychczas przesłanki odmowy uwzględnienia wniosków dekretowych na rzecz osób uprawnionych”.

Wszystkie wskazane w tym przepisie okoliczności uzasadniające odmowę ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu na rzecz byłego właściciela występowały w sprawach rozpatrywanych przez sądy. Prawdą jest natomiast, że w praktyce nie zawsze były traktowane jako podstawa wydania decyzji odmownej.

Zdaniem Trybunału, dotychczasowe ustalenia dowodzą już jednak dostatecznie, że teza Wnioskodawcy, jakoby art. 214a u.g.n. był „kolejną próbą ograniczenia uprawnień byłych właścicieli poprzez wprowadzenie bardzo znaczącego rozszerzenia przesłanek odmowy uwzględnienia wniosku dekretowego w porównaniu do stanu prawnego wynikającego z dekretu warszawskiego” (s. 8 wniosku), jest oderwana od stanu prawnego ukształtowanego w ciągu 70 lat, jakie upłynęły od wydania dekretu warszawskiego.

Kwestionowany we wniosku art. 214a u.g.n. wyraża dążenie ustawodawcy do ujednolicenia i uporządkowania obowiązujących i stosowanych w praktyce przesłanek odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz byłego właściciela gruntu warszawskiego.

Jako podsumowanie rozwoju judykatury i własnych ustaleń Trybunał uznaje za celowe zacytowanie tezy wyroku WSA z 1 lipca 2010 r. (sygn. akt I SA/Wa 731/10, Lex nr 673626), w którym czytamy:

„1. Nie ma prawnej możliwości wyizolowania przepisów dekretu (…) z obowiązującego systemu prawa. Aktualnie przepisy tego aktu należy rozpatrywać z uwzględnieniem jego miejsca w całym systemie prawa, którego dekret ten jest częścią. Brak jest podstaw prawnych do całkowitego wyalienowania tej regulacji prawnej z systemu prawa. Skoro zatem dekret, tak jak każda obowiązująca regulacja prawna, stanowi element systemu prawa obowiązującego w Polsce, to nie można jego zapisów analizować, rozumieć i stosować w oderwaniu od pozostałych norm tego systemu.

  1. Wykładni art. 7 ust. 2 dekretu (…) nie można dokonywać w oderwaniu od pozostałych norm prawnych składających się na obowiązujący system prawa.
  2. Organ administracji publicznej rozstrzygający o zasadności wniosku dekretowego musi rozważyć, czy stan prawny gruntu oraz znajdującego się na nim budynku pozwala na wydanie decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego oraz umożliwia jej wykonanie, poprzez określenie warunków zawarcia umowy, o której mowa w art. 7 ust. 3 dekretu (…)”.

Ocena konstytucyjności rozszerzenia przesłanek odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz byłego właściciela gruntu warszawskiego (art. 214a u.g.n.)

Po przeprowadzeniu kontroli zgodności z Konstytucją i szczegółowej analizie poszczególnych, zawartych w art. 214a u.g.n. przesłanek odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz byłego właściciela gruntu warszawskiego, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ich wprowadzenie do systemu prawa polskiego stanowi zamknięcie bardzo długiego okresu niepewności co do stanu prawnego nieruchomości warszawskich.

Zestawienie hipotez ocenianego przepisu z rozstrzygnięciami sądowymi zapadającymi na tle art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego uzasadnia tezę, że w większości wypadków objętych treścią art. 214a u.g.n. odmowa ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz byłego właściciela gruntu byłaby uzasadniona także bez kwestionowanej nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie oznacza to jednak w żadnym razie zbędności nowelizacji.

Przeciwnie, zdaniem TK, nowelizacja ta realizuje cele o dużej doniosłości konstytucyjnej, a mianowicie – przywraca stan pewności i bezpieczeństwa prawnego.

Pewność prawa stanowi jeden z fundamentów demokratycznego państwa prawnego, zaś pewność czy też stabilizacja stosunków własnościowych dotyczących nieruchomości jest niezbędnym warunkiem rozwoju gospodarczego.

Tymczasem stan prawny gruntów warszawskich jest zaprzeczeniem stanu pożądanego z punktu widzenia prawnego, społecznego i gospodarczego. Na skutek zmian systemowych, zmian aktów prawnych dotyczących nieruchomości, niejednolitego stanowiska organów administracji decydujących w sprawach wniosków dekretowych, a także nie zawsze jednoznacznego stanowiska sądów (administracyjnych i powszechnych), stan niepewności dotyczy zarówno byłych właścicieli i ich następców prawnych, jak i podmiotów (w tym publicznych), które są właścicielami nieruchomości objętych dekretem. W ocenie TK, poddany kontroli konstytucyjnej art. 214a u.g.n. kładzie kres trwającemu 70 lat okresowi zawieszenia.

W konsekwencji TK stwierdził, że – niezależnie od przywoływanych wyżej konkretnych argumentów, które służyły wskazaniu konstytucyjnego uzasadnienia poszczególnych przesłanek odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego (zob. cz. III pkt 4.2-4.5. uzasadnienia) – oceniany art. 214a u.g.n. w całości jest niezbędny dla przywrócenia bezpieczeństwa prawnego, uporządkowania i stabilizacji stanu własności nieruchomości warszawskich.

Nie bez znaczenia dla oceny konstytucyjnej art. 214a u.g.n. jest też spostrzeżenie, że przepis ten przyczyni się do równego traktowania podmiotów, które – po 70 latach od wywłaszczenia – oczekują na rozpatrzenie wniosków dekretowych, a także – kwestionują ważność zapadłych w przeszłości odmownych decyzji dekretowych.

Nie sposób nie zauważyć, że wobec niepewnego stanu prawnego i rozproszenia ośrodków decyzyjnych (organów administracji oraz sądów), byli właściciele nieruchomości znajdujący się w zbliżonej sytuacji (np. wykorzystania nieruchomości na cel publiczny) mogą być różnie potraktowani w zależności od daty wydania decyzji dekretowej i interpretacji przepisów przyjętej w ich sprawie przez organ stosujący prawo. Tej kwestii zasadniczo poświęcony jest kolejny punkt uzasadnienia wyroku.

Ocena zarzutu naruszenia przez art. 214a u.g.n. zasady równej ochrony praw majątkowych

Wnioskodawca zarzucił ustawodawcy, że wprowadzając nowe przesłanki odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego spowodował zróżnicowanie jednorodnej dotąd grupy podmiotów, tj. byłych właścicieli gruntów, którym – według art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego – przysługuje prawo żądania ustanowienia użytkowania wieczystego. Tym samym, byłych właścicieli gruntów objętych zakresem art. 214a u.g.n. postawił w gorszej sytuacji, aniżeli są pozostali, nadal spełniający warunki przyznania użytkowania wieczystego.

To pogorszenie sytuacji prawnej i faktycznej jest tym bardziej dotkliwe, że ustawodawca nie przyznał im „stosownej rekompensaty”. Podobne stanowisko zajął także Prokurator Generalny.

Odnosząc się do tych zarzutów, TK przypomina, że dekret warszawski – od chwili uchwalenia – przewidywał dwie formy rekompensaty dla dotychczasowych właścicieli gruntów: restytucję naturalną albo odszkodowanie. Dekret warszawski w swym założeniu różnicował sytuację dotychczasowych właścicieli, uzależniając ją od „sytuacji prawnej” gruntu, a ta z kolei zależeć miała od decyzji planistycznych podejmowanych przez odpowiednie władze.

W konsekwencji grupa osób uprawnionych do żądania ustanowienia użytkowania wieczystego na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego nie była ani z góry określona, ani zamknięta, lecz kształtowana przez zmieniającą się sytuację.

Nowe potrzeby rozwijającego się miasta w sposób naturalny prowadziły do zmniejszania się grupy byłych właścicieli, którzy mogli liczyć na ustanowienie dla nich użytkowania wieczystego gruntu. Nie można też pomijać aktów prawnych, które w przeszłości ograniczyły już radykalnie tę grupę uprawnionych (ustawa z 1958 r.).

Na tle tego stanu prawnego nie sposób podzielić stanowiska Wnioskodawcy, że na skutek wejścia w życie kwestionowanego art. 214a u.g.n. dojdzie do podziału grupy adresatów art. 7 dekretu warszawskiego, charakteryzujących się cechą prawnie relewantną w postaci wyposażenia ich w roszczenie o ustanowienie użytkowania wieczystego. Kwestionowany przepis nie prowadzi do wyłączenia osób objętych jego hipotezą z ustalonego w dekrecie mechanizmu.

W konsekwencji TK stoi na stanowisku, że zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji przez wprowadzenie nieuzasadnionego zróżnicowania grupy uprawnionych charakteryzujących się cechą prawnie relewantną nie znajduje potwierdzenia w treści przepisów. Co więcej, zdaniem TK, wprowadzenie ocenianej regulacji przyczyni się do wyeliminowania niewątpliwej nierówności podmiotów oczekujących ciągle na ustanowienie prawa rzeczowego, wobec których zapadały różne decyzje w zależności od interpretacji przepisów przyjętej przez organ stosujący prawo.

Trybunał stwierdził ponadto, że kwestionowany przepis nie zmienia przyjętej w dekrecie warszawskim reguły, zgodnie z którą w razie odmowy ustanowienia prawa rzeczowego do gruntu, uprawnionemu przysługuje prawo do odszkodowania.

Na skutek wejścia w życie kwestionowanego przepisu osoby objęte jego działaniem znajdą się w takiej sytuacji jak osoby, którym dotąd odmówiono ustanowienia użytkowania wieczystego, tj. znajdą się w grupie uprawnionych do rekompensaty przewidzianej w art. 214 i art. 215 u.g.n.

TK nie widzi podstaw do innego traktowania osób, w stosunku do których odmowa ustanowienia użytkowania wieczystego znajdzie oparcie w art. 214a u.g.n. aniżeli tych, w przypadku których odmowa nastąpiła w przeszłości, na podstawie przepisów dekretu warszawskiego lub art. 54 ustawy z 1958 r. Nie oznacza to jednak aprobaty dla systemu odszkodowań przewidzianego w powołanych przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Ocena kwestii odszkodowań za grunty warszawskie

TK przypomina, że w wyroku z 13 czerwca 2011 r. o sygn. SK 41/09 stwierdził niekonstytucyjność art. 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie, w jakim przepis ten pomija stosowanie przepisów tej ustawy dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości do przypadków, gdy przedmiotem wywłaszczenia są domy inne niż jednorodzinne oraz działki inne niż przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne.

W wyroku tym TK uznał, że zakres obowiązku odszkodowawczego przewidziany w art. 215 ust. 2 u.g.n. jest zbyt wąski, przez co przepis narusza art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Jednocześnie, w uzasadnieniu wyroku TK stwierdził, że wyrok „nie wywołuje samoistnie skutków, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji” i nie pozwala na uczynienie zadość roszczeniom skarżących.

Podkreślając, że „wyrok dotyczy materii skomplikowanej pod względem faktycznym i prawnym”, TK wskazał na konieczność interwencji ustawodawcy, który – usuwając niekonstytucyjne pominięcie legislacyjne – musi wyważyć wartości konstytucyjne: z jednej strony respektowanie prawa do odszkodowania, z drugiej zaś zachowanie równowagi budżetowej i uwzględnienia możliwości finansowych państwa (cz. III pkt 8 uzasadnienia wyroku o sygn. SK 41/09).

Powołany wyrok, zgodnie z sentencją odpowiadającą zakresowi zaskarżenia, ma zastosowanie do „nieruchomości […], innych niż domy jednorodzinne, jeżeli przeszły one na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r.” oraz do „działek, które […] mogły być przeznaczone pod budownictwo inne niż jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania nimi po 5 kwietnia 1958 r.”.

Istotą wyroku jest stwierdzenie, że ustawodawca ma konstytucyjny obowiązek uregulowania odszkodowań dla wskazanej grupy podmiotów, pozbawionych własności budynków lub faktycznego władania gruntem po wskazanej dacie, która jest datą wejścia w życie ustawy z 1958 r.

Nie ulega wątpliwości, że w grupie uprawnionych do odszkodowania znalazłyby się także osoby, w stosunku do których decyzja o odmowie ustanowienia użytkowania wieczystego zapadnie na podstawie ocenianego obecnie przepisu, tj. art. 214a u.g.n. Taka decyzja zapadnie – co oczywiste – po 5 kwietnia 1958 r., a jeśli jej przedmiotem jest grunt, na którym znajduje się budynek stanowiący własność byłego właściciela gruntu, decyzja ta będzie oznaczać przejście własności budynku na własność państwa czy gminy.

TK stwierdził, że gdyby ustawodawca wykonał obowiązek wynikający z wyroku o sygn. SK 41/09 i uzupełnił normę wynikającą z art. 215 ust. 2 u.g.n. o treść wymaganą przez Konstytucję, osobom objętym hipotezą art. 214a u.g.n., które w wyniku zastosowania tego przepisu utracą władanie gruntem lub własność budynku, przysługiwałoby odszkodowanie.

Brak podstawy prawnej tych roszczeń jest skutkiem niewykonania przez ustawodawcę wyroku TK z 13 czerwca 2011 r. o sygn. SK 41/09, nie zaś skutkiem nowo wprowadzanej i zakwestionowanej przez Wnioskodawcę regulacji. TK nie dysponuje innymi (bardziej skutecznymi) instrumentami prawnymi, poza stwierdzeniem niekonstytucyjności pominięcia legislacyjnego, za pomocą których mógłby wpłynąć na aktywność ustawodawcy. TK wyczerpał zatem przysługujące mu w ramach kompetencji możliwości doprowadzenia unormowania do stanu zgodności z Konstytucją.

W kolejnym orzeczeniu dotyczącym odszkodowań za grunty warszawskie, postanowieniu z 28 października 2015 r. o sygn. P 6/13, TK odpowiadał na pytanie prawne sądu o konstytucyjność pominięcia w art. 215 ust. 2 u.g.n. odszkodowań za nieruchomości przejęte przez państwo przed 5 kwietnia 1958 r. Chociaż w sprawie tej, inaczej niż w sprawie o sygn. SK 41/09, TK uznał istnienie zaniechania prawodawcy, co zdecydowało o umorzeniu postępowania, w uzasadnieniu postanowienia podkreślił potrzebę aktywności ustawodawcy.

TK krytycznie ocenił zaniechanie w zakresie unormowania tzw. reprywatyzacji, w szczególności brak przepisów regulujących zasady rekompensaty uszczerbków majątkowych, będących następstwem powojennych aktów nacjonalizacji (komunalizacji). Jednocześnie stwierdził, że z Konstytucji nie wynika obowiązek naprawienia tych szkód według współcześnie obowiązującej zasady określania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, a zatem – według zasady pełnego odszkodowania (art. 128-135 u.g.n.).

TK w uzasadnieniu wskazał wręcz, że mechaniczne rozszerzenie hipotezy art. 215 ust. 2 u.g.n. na wszystkie wypadki wywłaszczenia nieruchomości warszawskich prowadziłoby do pogłębienia nierówności i wtórnej niekonstytucyjności, bo „powszechna rekompensata przez III Rzeczpospolitą szkód majątkowych i niemajątkowych (krzywd) doznanych w okresie komunistycznym jest nierealna”.

W tej sytuacji przyznanie pełnej rekompensaty byłym właścicielom nieruchomości warszawskich oznaczałoby ich uprzywilejowanie, gdyż ograniczałoby możliwość zadośćuczynienia innym podmiotom. Rekompensaty te, jak zauważył TK, realizowane są na koszt całego społeczeństwa i w konsekwencji ograniczają możliwości zaspokajania zbiorowych potrzeb ogółu obywateli. TK podkreślił też, że wymaganie pełnego, odpowiadającego wartości rynkowej, odszkodowania nie wynika z art. 21 ust. 1 Konstytucji, który stanowi o „słusznym odszkodowaniu” (cz. II pkt 4.3.6. oraz 5.3 uzasadnienia postanowienia o sygn. P 6/13).

Jak wynika z przywołanych orzeczeń, TK konsekwentnie zajmuje stanowisko, że do rozwiązania problemu odszkodowań za grunty warszawskie niezbędna jest aktywność ustawodawcy, zmierzająca do opracowania kompleksowej regulacji tej kwestii. Konstytucyjny obowiązek uchwalenia spójnego aktu prawnego wynika w szczególności z sentencji wyroku o sygn. SK 41/09, w którym TK uznał, że pominięcie prawodawcze w art. 215 ust. 2 u.g.n. narusza art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Nie znaczy to jednak, że uzasadniony jest – akcentowany zwłaszcza przez Prokuratora Generalnego – zarzut braku specjalnego unormowania dotyczącego odszkodowań za odmowę ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 214a u.g.n. TK wyraża przekonanie, że wykonanie wyroku zapadłego w sprawie o sygn. SK 41/09 powinno przynieść rozwiązanie problemu przez stworzenie podstawy prawnej roszczeń wszystkich byłych właścicieli, którym odmówiono ustanowienia użytkowania wieczystego, także na podstawie przepisu ocenianego w niniejszej sprawie.

TK, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, podkreśla, że wraz z wejściem w życie przepisów ocenianych w rozpatrywanej sprawie, klasa podmiotów, które – w założeniu dekretu warszawskiego – powinny uzyskać odszkodowanie, zostanie poszerzona. Tym bardziej zatem ujawnia się konieczność interwencji ustawodawcy, zmierzającej do spójnego unormowania kwestii rekompensaty za grunty warszawskie.

Odniesienie się do tzw. umów indemnizacyjnych

Trybunał uznaje za konieczne odniesienie się w tym punkcie do tzw. umów indemnizacyjnych.

Władze polskie zobowiązały się po II wojnie światowej do wypłaty odszkodowań za przejęte mienie osób posiadających obywatelstwo obcego państwa lub osób prawnych należących do tych państw.

W konsekwencji w latach 1948-1971 Polska zawarła 12 umów odszkodowawczych (tzw. indemnizacyjnych) z 14 państwami (Francją, Danią, Szwajcarią i Lichtensteinem, Szwecją, Wielką Brytanią, Norwegią, Stanami Zjednoczonymi Ameryki, Belgią i Luksemburgiem, Grecją, Holandią, Austrią i Kanadą), na mocy których przekazała środki pieniężne na rzecz roszczeń obywateli tych państw lub ich osób prawnych, których mienie uległo nacjonalizacji lub innego rodzaju przejęciu.

Na skutek zawarcia tych umów oraz na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) powstało uprawnienie do wpisania Skarbu Państwa jako właścicieli tych nieruchomości.

Umowy indemnizacyjne zakładały, że państwo polskie przekazywało rządom państw obcych określoną globalną kwotę pieniężną na zaspokojenie roszczeń, a państwa te przejmowały na siebie całkowitą odpowiedzialność za wypłatę odszkodowań swoim obywatelom i osobom prawnym.

Zatem spełnienie przez stronę polską warunku zapłaty globalnej kwoty odszkodowawczej zwalniało Polskę z obowiązku zaspokojenia roszczeń podmiotów uprawnionych. Skutek ten został osiągnięty bez względu na fakt, czy osoby uprawnione wystąpiły ze stosownym roszczeniem, czy też nie.

Umowy te były skuteczne również wobec osób, które posiadały także obywatelstwo polskie, jeśli z racji drugiego posiadanego obywatelstwa wystąpiły o odszkodowanie.

TK, w postanowieniu z 24 października 2000 r. (sygn. SK 31/99, OTK ZU nr 7/2000, poz. 262), odnosząc się do skutków umów indemnizacyjnych, uznał, że przyjęcie odszkodowania wypłaconego na podstawie takiej umowy wyczerpuje roszczenia byłego właściciela z tytułu pozostawionego w Polsce mienia.

W tej sytuacji kwestionowanie wysokości odszkodowania i oczekiwanie od państwa polskiego dalej idącej rekompensaty jest bezpodstawne.

Odrzucając sformułowany przez skarżącego zarzut nierównego traktowania, TK wskazał, że „[r]óżnica sytuacji prawnej obywateli polskich nieposiadających innego obywatelstwa i tych, którzy przebywając w Stanach Zjednoczonych (a także innych krajach, z którymi Polska zawarła układy), uzyskali obywatelstwo tego kraju, polegała na tym, że o ile ta pierwsza grupa nie uzyskała rekompensaty za utracone mienie, o tyle druga grupa, właśnie na podstawie kwestionowanego układu, otrzymała odszkodowanie wypłacone przez rząd amerykański z pieniędzy przekazanych na ten cel przez rząd polski.

W świetle tych okoliczności jako bezpodstawny należy ocenić zawarty w skardze zarzut nierównego (gorszego) traktowania przez Państwo Polskie Polaków, którzy przyjęli obywatelstwo Stanów Zjednoczonych” (cz. IV pkt 2 uzasadnienia).

Podzielając w pełni przytoczone zapatrywanie, TK w obecnym składzie stwierdza, że regulacja odszkodowań za nieruchomości warszawskie przejęte przez państwo czy gminę, do której uchwalenia ustawodawca został zobowiązany wyrokiem o sygn. SK 41/09, nie będzie się odnosić do tej grupy byłych właścicieli (ich następców prawnych), którzy uzyskali świadczenia na podstawie układów indemnizacyjnych. Zarówno w świetle aktualnie obowiązujących przepisów (tj. art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego, art. 214 i art. 215 u.g.n.), jak i przyszłych unormowań, roszczenia tych osób należy uznać za zaspokojone.

Odniesienie się do kwestii odszkodowania za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem działaniem władzy publicznej.

Zdaniem TK, oceniając konstytucyjność zakwestionowanego unormowania z perspektywy zarzucanego mu pominięcia rekompensaty za ingerencję w prawa majątkowe byłych właścicieli gruntów warszawskich, należy zwrócić uwagę na odpowiedzialność odszkodowawczą, jaką ponosi władza publiczna za działania niezgodne z prawem.

TK przypomina, że wprawdzie tzw. konstytucjonalizacja prawa naprawienia szkody wyrządzonej bezprawnym zachowaniem administracji nastąpiła dopiero wraz z wejściem w życie Konstytucji z 1997 r., a jej wyrazem jest art. 77 ust. 1 ustawy zasadniczej, jednak na poziomie ustawowym odpowiedzialność ta była regulowana i egzekwowana w okresie przedkonstytucyjnym. TK wielokrotnie miał okazję oceniać przepisy ustawowe dotyczące tej kwestii, w szczególności art. 160 k.p.a. oraz stosowne przepisy kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego.

Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy największe znaczenie mają wyroki TK z 23 września 2003 r. (sygn. K 20/02, OTK ZU nr 7/A/2003, poz. 76) i z 24 kwietnia 2014 r. (sygn. SK 56/12, OTK ZU nr 4/A/2014, poz. 42), które – potwierdzając możliwość dochodzenia przed sądem powszechnym naprawienia szkody wyrządzonej wydaniem decyzji administracyjnej dotkniętej wadami wskazanymi w art. 156 § 1 k.p.a. – wskazują, że wejście w życie Konstytucji stanowi istotną cezurę wyznaczającą podstawę i zakres roszczeń odszkodowawczych.

Wynika z nich, że jeśli wadliwa decyzja została wydana w okresie przed wejściem w życie Konstytucji z 1997 r., czyli przed 17 października 1997 r., należne odszkodowanie obejmuje tylko rzeczywiście poniesioną szkodę (bez korzyści, na które liczył poszkodowany), nawet jeśli decyzja nadzorcza zapadła już pod rządem Konstytucji. Data wydania decyzji nadzorczej decyduje natomiast o początku biegu terminu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody.

TK stwierdza, że kwestie związane z ustaleniem odpowiedzialności i zakresu odszkodowania należnego byłemu właścicielowi gruntu warszawskiego, zwłaszcza określenie deliktu władzy publicznej, zakresu szkody będącej jego normalnym następstwem, przedawnienie roszczenia, rozstrzygane są przez sądy powszechne i SN w procesach odszkodowawczych toczących się na gruncie prawa cywilnego. Ogromne jest bogactwo i zróżnicowanie stanów faktycznych na tle stanu prawnego zmieniającego się w ciągu 70 lat obowiązywania dekretu warszawskiego. Wykładnia przepisów kodeksu cywilnego dotyczących naprawienia szkody musi być dokonywana na tle okoliczności konkretnego wypadku i – już z tego względu – zdecydowanie wykracza poza kompetencje TK.

TK uznaje jednak za celowe zasygnalizowanie kilku aspektów, które mają wpływ na należność i zakres odszkodowania. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na uchwałę 7 sędziów SN z 3 września 2015 r. (sygn. akt III CZP 22/15, Lex nr 1784552). Jej celem było usunięcie istniejącej w orzecznictwie rozbieżności co do związku przyczynowego między działaniem administracji, polegającym na wydaniu odmownej decyzji dekretowej i decyzji o sprzedaży lokali, a szkodą doznaną przez byłego właściciela. Zasadnicze znaczenie ma wyrażone w uchwale stanowisko SN, zgodnie z którym nawet wtedy, gdy obie decyzje okazałyby się wadliwe, a zatem wystąpiłby zbieg deliktów administracyjnych, „dopuszczalne [byłoby] tylko jednorazowe zaspokojenie szkody, gdyż czyn niedozwolony nie może być źródłem wzbogacenia poszkodowanego.”

W uzasadnieniu uchwały z 3 września 2015 r. SN trafnie wskazał m.in., że: „Decyzja zawierająca wady uzasadniające stwierdzenie nieważności do chwili wzruszenia we właściwym trybie zachowuje moc obowiązującą i skuteczność prawną, zatem wywołuje skutki materialno-prawne związane z treścią wynikającej z niej normy indywidualnej.” W ten sposób SN nawiązał do wcześniej wyrażanego stanowiska. Na przykład, w wyroku z 12 marca 2015 r. (sygn. akt I CSK 467/14, OSP nr 12/2015, poz. 118, z krytyczną glosą M. Kalińskiego) SN uznał, że w sprawach dekretowych chodzi „o szkodę wyrządzoną deliktem szczególnym, tj. wadliwą decyzją administracyjną, która została negatywnie zweryfikowana po kilkudziesięciu latach i wywarła skutki prawne ex tunc w tym sensie, że dopiero treść decyzji nadzorczej usprawiedliwia przyjęcie stanu bezprawia (…)”.

W konsekwencji SN przyjął, że w okresie między wydaniem pierwotnej decyzji odmownej a wydaniem decyzji nadzorczej istniał stan prawny nieruchomości, „w którym poszkodowani nie mogli liczyć na jej restytucję, a pozwany [Skarb Państwa] nie musiał liczyć się z powstaniem obowiązku zwrotu i mógł nią dysponować swobodnie w różnych celach urbanistycznych (…)”.

Pogląd ten stał się podstawą zasadniczej tezy wyroku, zgodnie z którą – szacując wartość gruntu wywłaszczonego w 1945 r. w celu ustalenia należnego odszkodowania – sąd powinien uwzględniać przeznaczenie nieruchomości z chwili wydania odmownej decyzji dekretowej, nie zaś jej wartość wynikającą z aktualnego przeznaczenia.

Ocena zarzutu naruszenia konstytucyjnego standardu wywłaszczenia.

Kolejny zarzut skierowany przez Wnioskodawcę wobec art. 214a u.g.n. dotyczy naruszenia konstytucyjnego standardu wywłaszczenia.

TK odnotowuje, że przedstawiona we wniosku argumentacja różnych zarzutów (naruszenia art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji) w zasadzie sprowadza się do powtórzenia tych samych racji, związanych z naruszeniem prawa majątkowego.

Zarzut niezgodności z art. 21 ust. 2 Konstytucji we wniosku Prezydenta został dodatkowo uzasadniony dwoma argumentami.

Po pierwsze, zdaniem Prezydenta, „[b]rak jest (…) jednoznacznego wykazania aby poprzez wprowadzenie tej normy był realizowany cel publiczny, który nie jest możliwy do zrealizowania w inny sposób” (s. 17 wniosku) oraz – po drugie – „nie przewidziano równocześnie żadnych regulacji kompensacyjnych czy też odszkodowawczych”.

W konsekwencji „znaczna część osób posiadających dotychczas określone uprawnienia na podstawie dekretu warszawskiego w wyniku przyjęcia nowych regulacji w sposób ostateczny zostanie pozbawiona tak posiadanego prawa jak i uprawnień kompensujących utratę posiadanych praw” (tamże).

Ocenę zarzutu TK rozpoczyna od przypomnienia, że uprawnienie wynikające z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego nie daje się łatwo zakwalifikować do którejś z kategorii praw podmiotowych.

Oczywiste jest jednak, że – wbrew niektórym sformułowaniom wniosku – nie mamy do czynienia z własnością. Na podstawie art. 214a u.g.n. nie będzie dochodziło do wywłaszczenia byłych właścicieli gruntów warszawskich, gdyż ono już zostało dokonane w 1945 r. na podstawie art. 1 dekretu warszawskiego. Nie mają oni jeszcze przyznanego prawa użytkowania wieczystego, a zatem w ich wypadku można mówić o ekspektatywie tego prawa, której realizacja zawsze była uzależniona od zmiennej, jaką jest plan zagospodarowania przestrzennego.

Jak przyjęto wyżej (cz. III pkt 3.1. uzasadnienia), chodzi o prawo majątkowe, roszczenie zbliżone do wynikającego ze stosunku obligacyjnego; dopiero skutkiem uwzględnienia roszczenia przez podmiot publiczny jest powstanie bardzo silnego prawa rzeczowego do gruntu, przy czym decyzja ta ma znaczenie dla ustalenia własności naniesień na gruncie.

Utrata własności budynków posadowionych na gruncie, które istniały w dniu wejścia w życie dekretu warszawskiego, następuje ex lege w razie odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego. W ocenie TK, ze względu na tę złożoną sytuację uprawnionego, na tle art. 214a u.g.n. trudno mówić o wywłaszczeniu.

W dawniejszym orzecznictwie TK wiązał wywłaszczenie wyłącznie z odjęciem prawa własności i przyjmował, że wywłaszczenie to „wszelkie pozbawienie własności (…) bez względu na formę” (orzeczenie TK z 8 maja 1990 r, sygn. K 1/90, OTK w 1990 r., poz. 2; zob. wyrok z 14 marca 2000 r., sygn. P 5/99, OTK ZU nr 2/2000, poz. 60).

Także doktryna akceptuje pogląd, że wywłaszczeniem jest przymusowe wyzucie z własności na rzecz podmiotu publicznego (por. L. Garlicki, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2003, t. III, s. 13; B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2009, s. 133-134). Konstytucyjne pojęcie wywłaszczenia zostało jednak rozszerzone i obecnie TK stoi na stanowisku, że należy je rozumieć szeroko, jako odebranie wszelkiego rodzaju prywatnych uprawnień majątkowych (tak wyrok TK z 13 grudnia 2012 r., sygn. P 11/12, OTK ZU nr 11/A/2012, poz. 135).

Przy tak szerokim ujęciu wywłaszczenia mogłoby się mieścić w nim także pozbawienie roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu, zwłaszcza wtedy, gdy towarzyszy mu – następująca z mocy prawa – utrata własności budynku.

Na gruncie ocenianego przepisu pojawiają się jednak inne argumenty przeciwko traktowaniu art. 21 ust. 2 Konstytucji jako właściwego wzorca kontroli.

Po pierwsze, nie we wszystkich sytuacjach objętych hipotezą art. 214a u.g.n. uzasadnione jest twierdzenie o przysługiwaniu uprawnienia dekretowego i – tym samym – wątpliwe jest, by skutkiem wejścia w życie tego przepisu było pozbawienia prawa. Jak dowodzi tego przeprowadzona analiza prawna, w większości przypadków regulowanych przez art. 214a u.g.n. już na tle obecnie obowiązujących przepisów byli właściciele gruntów warszawskich nie mogą liczyć na ich restytucję.

Dlatego trudno uznać, by oceniany przepis stanowił przyczynę utraty praw. Przepis ten, zdaniem TK, nie zmienia stanu prawnego w zakresie przesłanek odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego, lecz porządkuje obowiązujące prawo. Skoro w ogóle nie dochodzi do odjęcia prawa, zarzut Prezydenta dotyczący sprzecznego ze standardem konstytucyjnym wywłaszczenia nie może być badany.

Po drugie, sam Wnioskodawca podaje w wątpliwość kwalifikację skutku kwestionowanego przepisu jako wywłaszczenia, gdyż kwestionuje cel publiczny decyzji podejmowanych na podstawie art. 214a u.g.n. Jeśli chodzi o przesłanki określone w art. 214a pkt 2-5 u.g.n., to – zdaniem wnioskodawcy – nie są one związane z ochroną celów publicznych, lecz „z chęcią ochrony podmiotów rozpatrujących wnioski dekretowe przed koniecznością rozwiązywania często skomplikowanych stanów faktycznych i prawnych związanych z zagospodarowaniem terenów objętych działaniem dekretu warszawskiego” (s. 10 wniosku).

Abstrahując od słuszności tej tezy, TK zwraca uwagę, że brak celu publicznego określonej decyzji pozbawia ją podstawowej cechy „wywłaszczenia” w rozumieniu art. 21 ust. 2 Konstytucji. Według dominującego zapatrywania „materialną przesłanką dopuszczalności wywłaszczenia jest powiązanie odjęcia własności z «celami publicznymi»” (L. Garlicki, op. cit., s, 15). Jeśli zatem zachodzi wątpliwość co do ratio legis przepisu, nie należy mówić o wywłaszczeniu.

W konsekwencji TK uznaje, że art. 21 ust. 2 Konstytucji jest nieadekwatnym wzorcem kontroli kwestionowanego art. 214a u.g.n. Zarzucane we wniosku pogwałcenie standardu wywłaszczenia dostateczne odzwierciedlenie znajduje w opisie naruszenia „innego prawa majątkowego”, które – stosownie do art. 64 ust. 2 Konstytucji – podlega równej dla wszystkich ochronie.

TK podziela przy tym zapatrywanie Wnioskodawcy co do płynącego z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji postulatu majątkowej rekompensaty ustawowej ingerencji w prawa majątkowe. Do zarzutu braku rekompensaty TK odniósł się, rozważając zakres odszkodowania przewidzianego w art. 214 i 215 u.g.n. i przypominając swe wcześniejsze stanowisko co do niezbędności ingerencji ustawodawcy w tej kwestii (zob. cz. III pkt 5 uzasadnienia).

Ocena zarzutu wprowadzenia do ustawy z mocą wsteczną nowych regulacje dotyczące możliwości znacznego ograniczenia uprawnień wnioskodawców, którzy złożyli wnioski dekretowe

Poza sformułowaniem zarzutów dotyczących treści wprowadzanego do ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 214a, Prezydent zakwestionował ten przepis także w powiązaniu z art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r., zgodnie z którym: „Do spraw wszczętych i niezakończonych stosuje się przepisy niniejszej ustawy”.

Zdaniem Prezydenta, na skutek działania tego przepisu ustawa z 25 czerwca 2015 r. wprowadza z mocą wsteczną nowe regulacje dotyczące możliwości znacznego ograniczenia uprawnień wnioskodawców, którzy złożyli wnioski dekretowe (s. 22 wniosku). Oznacza to naruszenie statuowanej w art. 2 Konstytucji „zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasady niedziałania prawa wstecz oraz zasady ochrony praw nabytych” (tamże).

Dalej Wnioskodawca dodaje, że zakaz wstecznego działania prawa dotyczy sytuacji, gdy „oddziałowuje ono w sposób niekorzystny na prawa podmiotowe nabyte zgodnie z obowiązującymi dotychczas przepisami”. Wnioskodawca powołuje się także na wynikające z zasady państwa prawnego wymaganie ochrony praw słusznie nabytych i interesów będących w toku (s. 23 wniosku).

TK zwraca uwagę, że wadą uzasadnienia wniosku w tej jego części jest pewna niespójność, a nawet sprzeczność sformułowanych tez. Sam Wnioskodawca pisze bowiem w dalszym ciągu uzasadnienia, że: „Bezpośrednie działanie nowego prawa doprowadziłoby więc do pogorszenia sytuacji prawnej osób, które pod rządem poprzedniego prawa wystąpiły (…)” (s. 25 wniosku).

Oznacza to, jak słusznie wskazał Prokurator Generalny, że kwestionowane przepisy znajdą zastosowanie pro futuro do sytuacji prawnych zastanych w chwili wejścia w życie ustawy z 25 czerwca 2015 r.

Nowa regulacja ma skutek retrospektywny, a nie – jak zarzuca Wnioskodawca w pierwszej części uzasadnienia – retroaktywny.

Wnioskodawca dostrzega zatem, że kwestionowane rozwiązanie prawne nie wywiera skutku z mocą wsteczną, lecz działa na przyszłość.

Ma to znaczenie decydujące dla stwierdzenia, że ustawodawca zastosował dopuszczalną w świetle reguł demokratycznego państwa prawnego zasadę bezpośredniego działania ustawy nowej (por. wyroki TK z: 31 marca 1998 r., sygn. K 24/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 13; 4 kwietnia 2006 r., sygn. K 11/04, OTK ZU nr 4/A/2006, poz. 40).

Ten sposób rozwiązania problemu intertemporalnego ustawodawca wykorzystuje wprowadzając nowe regulacje dotyczące rozciągniętych w czasie, trwałych stosunków cywilnoprawnych, zwłaszcza z zakresu prawa rzeczowego, prawa rodzinnego, stosunku najmu, dzierżawy itp.; „[D]o tych stosunków prawnych co do zasady należy stosować normy prawne nowe od chwili ich wejścia w życie” (P. Machnikowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2014, wyd. 6, s. 13).

W wypadku tego rodzaju stosunków zasada bezpośredniego działania ustawy nowej stanowi jedyną możliwość osiągnięcia przez ustawodawcę założonych celów legislacyjnych.

Gdyby dotychczasowe przepisy stosować nadal (zgodnie z zasadą dalszego stosowania ustawy dawnej), wszystkie stosunki prawne powstałe pod rządem dawnego prawa, aż do ich wygaśnięcia, podlegałyby przepisom uchylonym.

Takie rozwiązanie problemu intertemporalnego niewątpliwie co najmniej utrudnia realizację założeń ustawodawcy, a ponadto prowadzi do konieczności równoczesnego stosowania przez organy różnych reżimów prawnych do tego samego typu stosunków, w zależności od tego, pod rządem jakiej ustawy konkretny stosunek powstał.

W rozpoznawanej sprawie, jak zarzuca Wnioskodawca, wprowadzenie nowego przepisu (art. 214a u.g.n.) nie oznacza tylko modyfikacji praw i obowiązków stron stosunku prawnego między byłym właścicielem gruntu warszawskiego i gminą/państwem, lecz powoduje skutek w postaci zniesienia istniejącego dotąd prawa.

Ponieważ ten radykalny skutek dotyczy prawa majątkowego nabytego na podstawie dekretu warszawskiego, w odległej przeszłości, Wnioskodawca formułuje zarzut naruszenia zasady lex retro non agit. TK zwraca jednak uwagę, że – akceptując ten sposób argumentacji – w każdym przypadku stwierdzenia niekonstytucyjnego ograniczenia praw majątkowych lub wywłaszczenia należałoby jednocześnie stwierdzać naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz i zasady ochrony praw nabytych, wywodzonych z art. 2 Konstytucji.

Podstawą zarzutu ograniczenia lub odjęcia prawa zawsze jest bowiem twierdzenie, że wcześniej – przed wejściem w życie kwestionowanego przepisu – prawo to przysługiwało danej grupie podmiotów lub przysługiwało jej w szerszym zakresie.

Jednocześnie, jeśli zarzut naruszenia praw majątkowych nie jest uzasadniony, bezprzedmiotowy okazuje się zarzut wstecznego działania ustawy. W konsekwencji, na tle podanych przykładów, ocena z punktu widzenia wzorców z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji konsumuje zarzut wstecznego działania ustawy.

Odnosząc te uwagi do rozpoznawanej sprawy, Trybunał stwierdza, że sprawy dekretowe to w ogromnej większości wypadków sprawy w toku; dotyczą one niewątpliwie realizacji uprawnienia przyznanego aktem prawnym z 1945 r.

Zmiany stanu prawnego i stany faktyczne, które miały miejsce w ciągu 70 lat obowiązywania dekretu warszawskiego i które musi uwzględniać organ podejmując decyzje dekretową, doprowadziły do istotnej modyfikacji uprawnienia pierwotnie przyznanego byłym właścicielom gruntów warszawskich.

Jak wykazał TK, kwestionowany przez Wnioskodawcę art. 214a u.g.n. nie stanowi przyczyny utraty uprawnienia dekretowego, lecz porządkuje – na przyszłość – stan prawny.

TK zwraca uwagę, że w razie zastosowania innej reguły intertemporalnej, którą w tym wypadku – zdaniem Wnioskodawcy – powinna być zapewne zasada dalszego obowiązywania dawnego prawa do spraw wszczętych, lecz niezakończonych, cała regulacja byłaby bezprzedmiotowa.

Kwestionowany art. 214a u.g.n. w zasadzie nie znalazłby zastosowania, gdyż – z założenia – ma być stosowany do spraw wszczętych skutecznie, tj. przez wystąpienie z wnioskiem dekretowym w odległej już przeszłości.

Tym samym nie zostałyby zrealizowane zakładane przez ustawodawcę cele, a te Trybunał uznaje za konstytucyjnie doniosłe (por. cz. III pkt 4.6. uzasadnienia).

W konsekwencji TK stwierdza, że przyjęcie reguły intertemporalnej nakazującej stosowanie nowego prawa na przyszłość, tj. do spraw w toku, czyli zasady bezpośredniego działania ustawy nowej (retrospekcji), umożliwia realizację celu nowelizacji, a zarazem mieści się w standardzie wyznaczonym przez art. 2 Konstytucji. Oceniany art. 214a u.g.n. w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. jest zatem zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą niedziałania prawa wstecz.

Dokonana powyżej ocena konstytucyjna jest w pełni aktualna w odniesieniu do decyzji dekretowych wydawanych po wejściu w życie ustawy z 25 czerwca 2015 r. Ze stanowiska TK wynika, że – mimo złożenia wniosku dekretowego w przeszłości – organ współcześnie rozpatrujący wniosek podejmie decyzję, kierując się przesłankami wskazanymi w art. 214a u.g.n., a zatem odmówi ustanowienia użytkowania wieczystego nie tylko w razie stwierdzenia sprzeczności decyzji pozytywnej z planem zagospodarowania przestrzennego (art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego), ale także jeśli zachodzi jedna z okoliczności ujętych w tym przepisie.

Inną jest rzeczą odpowiedź na pytanie, jakie przesłanki odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego należy uwzględniać w toku rozpatrywania wniosków o stwierdzenie nieważności odmownych decyzji dekretowych wydanych przed wejściem w życie art. 214a u.g.n.

W postępowaniach nadzorczych dotyczących decyzji wydanych przed nowelizacją, w myśl zasady tempus regit actum organy powinny stosować prawo dotychczasowe, które w rzeczywistości – co wyżej zostało wielokrotnie podkreślone – stwarzało możliwość odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz byłego właściciela w zakresie zbliżonym do określonego w art. 214a u.g.n.

W razie ewentualnego uznania, że w przeszłości doszło do naruszenia art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego, organ nie może wydać decyzji kasacyjnej, tj. stwierdzić nieważności decyzji, gdyż – w świetle obowiązującego już art. 214a u.g.n. – nie jest możliwe uczynienie zadość roszczeniu byłego właściciela (art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.) albo – oceniając sytuację z innego punktu widzenia – wadliwa decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.).

Analiza konstytucyjności przepisu przewidującego umorzenie postępowania w sprawach dotyczących rozpatrzenia wniosków, o których mowa w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, jeśli nie jest możliwe ustalenie stron tego postępowania

Dodany art. 214b u.g.n. wprowadza nowe rozwiązanie proceduralne w postępowaniach w tzw. sprawach dekretowych.

Przepis ten przewiduje umorzenie postępowania w sprawach dotyczących rozpatrzenia wniosków, o których mowa w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, jeśli nie jest możliwe ustalenie stron tego postępowania.

Podstawa umorzenia zachodzi, gdy organ wezwał wnioskodawcę oraz jego ewentualnych następców prawnych do uczestnictwa w postępowaniu przez ogłoszenie, a w sprawie nie wpłynęło żadne inne pismo pochodzące od strony oprócz wniosku.

Organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, jeżeli w terminie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia nikt nie zgłosił swych praw albo zgłosiwszy je, nie udowodnił ich w terminie kolejnych trzech miesięcy lub nie wskazał swego adresu.

Ustawodawca uregulował ponadto obligatoryjną treść ogłoszenia oraz ustanowił obowiązek zamieszczenia go w dzienniku o zasięgu ogólno-krajowym, w prasie lokalnej, obejmującej swym zasięgiem miejsce ostatniego zamieszkania wnioskodawcy, a także na okres 30 dni na stronie internetowej właściwego urzędu.

Decyzja o umorzeniu postępowania będzie podstawą do ujawnienia tytułu własności do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w księgach wieczystych prowadzonych dla budynku i dla lokali wydzielonych z tego budynku jako odrębnych nieruchomości oraz do zamknięcia powyższych ksiąg.

Należy przypomnieć, że zgodnie z intencją projektodawców, celem przywołanej wyżej regulacji jest uporządkowanie sytuacji prawnej nieruchomości, w stosunku do których w latach 1947-1949 został zgłoszony wniosek o przyznanie prawa do gruntu, nierozpatrzony w okresie PRL, a którego obecnie nie można rozpatrzyć z uwagi na niemożność ustalenia stron postępowania.

Prowadzi to do sytuacji, w której postępowanie administracyjne od blisko 70 lat jest w toku, lecz nie może zostać zakończone wydaniem decyzji, gdyż były właściciel, oprócz złożenia wniosku, nie przejawił już żadnego zainteresowania sprawą, nie są znane jego aktualny adres ani tożsamość oraz adresy jego następców prawnych.

Jak wskazywał Prezydent m.st. Warszawy, skutkiem takiego stanu rzeczy „nieruchomość od ponad 60 lat nie ma prawdziwego gospodarza. Miasto nie może racjonalnie gospodarować nieruchomością ze względu na zgłoszone roszczenia (…)” (s. 40 pisma z 14 września 2015 r.). Przedstawiciel projektodawców, senator Marek Borowski, na posiedzeniu komisji sejmowych 10 czerwca 2015 r. argumentował, że „[o]koło dwóch tysięcy obiektów, tzn. gruntów zabudowanych, jest objętych roszczeniami, które zostały złożone w latach czterdziestych, i za którymi dziś nikt już nie stoi. Ale roszczenie jest i wszyscy czekają aż pojawi się spadkobierca, właściciel, nie wiadomo kto. W związku z tym nie można sprzedać tych mieszkań mieszkańcom, bo jest roszczenie. Miasto nie remontuje tych domów, bo ktoś może się pojawić” (pełny zapis przebiegu posiedzenia komisji sejmowych z 10 czerwca 2015 r., s. 7). Prezydent m.st. Warszawy podkreślił, że „rozwiązanie to jest korzystne zarówno dla m.st. Warszawy, mieszkańców budynków posadowionych na gruntach objętych takimi roszczeniami jak i podmiotów trzecich takich jak spółdzielnie mieszkaniowe, spółki Skarbu Państwa, spółki miejskie, czy wieloletni posiadacze lub dzierżawcy gruntów, którym służą do przedmiotowych nieruchomości roszczenia określone w przepisach prawa (…), które nie mogły dotąd zostać zrealizowane z uwagi na zgłoszone roszczenia dekretowe, mające (…) pierwszeństwo realizacji” (s. 41 pisma z 14 września 2015 r.).

Zdaniem Wnioskodawcy, za niekonstytucyjnością art. 214b u.g.n. przemawia to, że stwarza istotne ułatwienie „dla organów władzy publicznej w rozpatrywaniu spraw wymagających znacznego nakładu czynności niezbędnych do podejmowania przez te organy”, podczas gdy kodeks postępowania administracyjnego zobowiązuje organy administracji do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 k.p.a.).

Drugi z argumentów Wnioskodawcy, powołany – jak wynika z uzasadnienia wniosku – dodatkowo, dotyczy niedostatecznej ochrony praw majątkowych osób uprawnionych na podstawie dekretu warszawskiego.

Zdaniem Wnioskodawcy, „takie ukształtowanie normy art. 214b u.g.n. może w praktyce oznaczać utratę możliwości uzyskania należnego prawa użytkowania wieczystego lub należnego odszkodowania przez osoby uprawnione, których wnioski nie zostaną rozpoznane wobec umorzenia postępowania na podstawie nowych regulacji” (s. 28 wniosku).

Wnioskodawca zarzucił także, że stosowanie art. 214b u.g.n. do spraw wszczętych, lecz niezakończonych, zgodnie z regułą intertemporalną wyrażoną w art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r., oznacza działanie sprzeczne z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Odnosząc się do zarzutów sformułowanych wobec art. 214b u.g.n., TK odnotowuje przede wszystkim, że nie są one poparte argumentami natury konstytucyjnoprawnej, nawiązującymi do treści powołanych wzorców kontroli, poza powtórzeniem – dotyczących art. 214a u.g.n. – sformułowań o ograniczeniu praw majątkowych osób, które złożyły wnioski dekretowe.

TK nie traktuje poważnie tezy Prezydenta, jakoby oceniana teraz regulacja została ustanowiona po to, by zwolnić organy administracji z podejmowania działań wymagających znacznego nakładu pracy.

Zdaniem TK, ratio legis art. 214b u.g.n. jest doniosła i oczywista. Trudno nie dostrzec wartości, jaką stanowi wyjaśnienie i stabilizacja stanów prawnych nieruchomości „zawieszonych” od kilkudziesięciu lat, zwłaszcza jeśli chodzi o grunty położone w centrum stolicy kraju.

Stąd poszukiwanie przez Prezydenta racji w „wygodnictwie” urzędników miejskich jest zdecydowanie chybione, zwłaszcza że procedura wynikająca z kwestionowanego przepisu niewątpliwie wymaga od nich dużej aktywności.

Po wejściu w życie art. 214b u.g.n. urzędnicy – w zestawieniu z sytuacją biernego oczekiwania na ewentualne zgłoszenie się zainteresowanych – będą mieli sporo pracy.

Zdaniem TK, zawarte we wniosku zarzuty dotyczą w istocie naruszenia przez art. 214b u.g.n. przepisów statuujących zasady postępowania administracyjnego, w szczególności art. 105 k.p.a., regulującego przesłanki umorzenia postępowania.

Wnioskodawca dowodzi, że na tle obowiązujących przepisów umorzenie przewidziane w art. 214b u.g.n. nie byłoby możliwe.

TK podziela to stanowisko. Rzeczywiście, de lege lata trudno byłoby umorzyć postępowanie w sprawie wniosku dekretowego, powołując się na niemożność ustalenia osób zainteresowanych. Obserwacja ta w żadnym razie nie jest jednak równoznaczna z naruszeniem wskazanych przez Wnioskodawcę przepisów Konstytucji. Po pierwsze, z Konstytucji nie da się wyprowadzić zamkniętej listy przyczyn umorzenia postępowania administracyjnego; ustawodawca może więc wprowadzić inne, nieznane kodeksowi postępowania administracyjnego, szczególne podstawy umorzenia. Po drugie, kontrola zgodności przepisu aktu normatywnego z innym przepisem aktu posiadającego tę samą rangę w hierarchii źródeł prawa (czyli tzw. kontrola pozioma prawa) nie mieści się w zakresie kompetencji Trybunału. Może on bowiem dokonywać jedynie kontroli hierarchicznej zgodności norm.

W świetle domniemania konstytucyjności ustawy, wobec niewykazania przez Wnioskodawcę, w jaki sposób kwestionowany art. 214b u.g.n. narusza prawa majątkowe nieznanych uprawnionych, istnieją podstawy do stwierdzenia zgodności kontrolowanego przepisu z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Tę samą ocenę, tj. stwierdzenie zgodności, należy odnieść do zarzutu naruszenia art. 2 Konstytucji. Stosowanie art. 214b u.g.n. do spraw wszczętych, lecz niezakończonych, zgodnie z regułą intertemporalną wyrażoną w art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r., wynika z samej treści tego przepisu. Znajdzie on bowiem zastosowanie do spraw, w których wnioski już zostały złożone (a zatem spraw wszczętych), lecz nie mogą być zakończone ze względu na brak możliwości ustalenia stron postępowania lub ich adresów.

Hipoteza kwestionowanego przepisu po prostu nie może się ziścić w sytuacji, gdy wniosek dekretowy jest składany współcześnie, pod rządem znowelizowanej ustawy. Zarzut działania prawa wstecz, sformułowany wobec art. 214b u.g.n., którego założeniem jest niemożliwość odnalezienia wnioskodawcy sprzed kilkudziesięciu lat, opiera się na nieporozumieniu.

Mimo braku uzasadnienia zarzutów naruszenia Konstytucji, co przemawia za stwierdzeniem zgodności art. 214b u.g.n. z powołanymi wzorcami kontroli, TK uznaje za celowe przywołanie kilku argumentów merytorycznych wzmacniających dokonaną wyżej ocenę formalną i wskazujących na racjonalność przyjętego rozwiązania prawnego.

Przede wszystkim TK zwraca uwagę, że umorzenie postępowania na podstawie art. 214b ust. 1 u.g.n. nie następuje ex lege, w sposób automatyczny. Ustawodawca nakazuje organowi administracyjnemu podjąć realne działania mające na celu ustalenie osoby wnioskodawcy lub jego następców prawnych i powiadomienie uprawnionych o toczącym się postępowaniu.

W sytuacji gdy nie są znane strony lub ich adresy, a sprawy zawisły często od kilkudziesięciu lat, poszukiwanie zainteresowanych przez ogłoszenie w prasie i Internecie jest środkiem prawnym dobranym bardzo trafnie do zamierzonego celu.

Jest oczywiste, że wprowadzając to rozwiązanie, ustawodawca wzorował się na podobnych regulacjach zawartych w kodeksie postępowania cywilnego, a dotyczących stwierdzenia nabycia własności przez zasiedzenie (art. 609-610 k.p.c.) oraz stwierdzenia nabycia spadku (art. 672-676 k.p.c.).

Sięgnięcie do przepisów procedury cywilnej TK uznaje za uzasadnione, gdyż – jak wskazano wyżej – w postępowaniach dekretowych mamy do czynienia ze szczególną sytuacją załatwiania spraw cywilnych w postępowaniu administracyjnym.

Uregulowanie stanu prawnego nieruchomości niewątpliwie jest sprawą cywilną. Stąd nie powinna budzić zastrzeżeń decyzja ustawodawcy, by w sytuacji poszukiwania – nieznanych organowi – uprawnionych, co do których nie wiadomo, czy w ogóle istnieją, zastosować metody znane od dziesiątków lat w prawie cywilnym.

TK stwierdza, że w systemie prawa polskiego nie stworzono procedury, która lepiej chroniłaby interesy majątkowe nieznanych uprawnionych, niż poszukiwanie ich przez podaną do publicznej wiadomości informację o toczącym się postępowaniu. Istotne jest podobieństwo unormowania wprowadzanego przez art. 214b u.g.n. do regulowanego w art. 609-610 k.p.c. poszukiwania nieznanego właściciela nieruchomości, zagrożonego utratą prawa własności na skutek zasiedzenia przez inną osobę.

W obu wypadkach niezgłoszenie się przez uprawnionego w wyznaczonym terminie powoduje utratę prawa, przy czym – w przypadku zasiedzenia dochodzi do utraty własności na rzecz osoby, która przez wskazany w ustawie czas wykonywała posiadanie samoistne nieruchomości, zaś w hipotezie art. 214b u.g.n. – do wygaśnięcia roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego.

Konsekwencją będzie definitywne wyjaśnienie stanu prawnego gruntu, a także posadowionych na nim zabudowań, tj. utrwalenie (nabytej na podstawie dekretu) własności podmiotu publicznego, który – w praktyce – zwykle jest także posiadaczem.

TK przypomina, że mechanizm utraty własności przez zasiedzenie był poddany trybunalskiej kontroli i został uznany za odpowiadający standardom konstytucyjnym bez wprowadzania dodatkowych przesłanek. Brak zainteresowania własną nieruchomością może prowadzić do utraty najsilniejszego prawa rzeczowego – własności, i to – w razie dobrej wiary posiadacza – już po 20 latach.

Termin wyznaczony przez ustawę na zgłoszenie się poszukiwanego przez sąd właściciela wynosi 3 miesiące (art. 610 § 1 zdanie drugie w związku z art. 673 pkt 3 k.p.c.). Na tle tej regulacji ani hipoteza, ani sankcja art. 214b u.g.n. nie mogą być ocenione jako nadmierna ingerencja w prawa majątkowe byłego właściciela nieruchomości warszawskiej.

Oceniając kwestionowany przepis, nie można pomijać okoliczności, że od wejścia dekretu warszawskiego w życie minęło 70 lat, co – z jednej strony – jest okresem ponad dwa razy dłuższym od najdłuższego terminu zasiedzenia (30 lat posiadania w złej wierze), a z drugiej – jest okresem wystarczająco długim do podjęcia decyzji i rozpoczęcia działań zmierzających do odzyskania w naturze lub otrzymania odszkodowania pieniężnego za nieruchomości objęte działaniem dekretu przez następców prawnych byłych właścicieli.

Jeżeli takich decyzji lub działań (polegających chociażby na złożeniu jednego podania zawierającego żądanie zwrotu nieruchomości) dotąd osoby te nie podjęły, należy przyjąć, że ich bierność dostatecznie wyraża wolę (brak woli) ubiegania się o restytucję, i może stanowić podstawę zakończenia postępowania przez umorzenie.

Termin sześciu miesięcy jest wystarczający do podjęcia ewentualnych działań przez osoby uprawnione. Umorzenie postępowania nie będzie zatem naruszać praw stron, jeśli strona przez bardzo długi okres nie podejmuje działań w sprawie, a realne starania organu w celu ustalenia miejsca jej pobytu nie przyniosły skutku.

TK zwraca wreszcie uwagę, że decyzja o umorzeniu nie zamyka trwale możliwości dochodzenia wydania decyzji merytorycznej, gdy po uprawomocnieniu się decyzji o umorzeniu postępowania zgłoszą się następcy prawni wnioskodawcy. Przysługują im środki procesowe (według kodeksu postępowania cywilnego i kodeksu postępowania administracyjnego) wzruszenia ostatecznej decyzji o umorzeniu postępowania dekretowego.

Również zamknięcie księgi wieczystej prowadzonej dotąd dla odrębnej własności budynku na podstawie art. 5 dekretu nie stanowi przeszkody dla ponownego wniosku o założenie takiej księgi. Wreszcie nawet prawomocne umorzenie postępowania dekretowego nie pozbawia wnioskodawców i ich następców prawnych możliwości dochodzenia odszkodowania za przejętą nieruchomość na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n.

W konsekwencji TK stwierdza, że możliwość wydania decyzji o umorzeniu postępowania dekretowego nie narusza praw majątkowych żyjących wnioskodawców dekretowych ani ich następców prawnych, a zatem art. 214b u.g.n. jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, a art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. nie narusza wywodzonej z art. 2 Konstytucji zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji.

Podstawa prawna:

WYROK TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt Kp 3/15 (M.P. Nr 145/2016, poz. 794).

USTAWA z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 111/2015, poz. 782).

 

Ochrona zabytków ruchomych zgodna z Konstytucją

Od 16 sierpnia 2016 r. obowiązuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który zbadał zgodność:

  • 1 pkt 6 ustawy z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o muzeach, w części dodającej art. 14a ust. 2 do ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, z art. 2 i art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
  • 1 pkt 20 lit. b ustawy z 10 lipca 2015 r. powołanej w punkcie 1, dodającego art. 50 ust. 4 pkt 1a do ustawy z 23 lipca 2003 r. powołanej w punkcie 1, z art. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

We swoim wniosku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Wnioskodawca) zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego, w trybie kontroli prewencyjnej określonej w art. 122 ust. 3 Konstytucji, o zbadanie zgodności:

  • 1 pkt 6 ustawy z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o muzeach (dalej: ustawa zmieniająca), w części dodającej art. 14a ust. 2 do ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (j.t. Dz.U.2014.1446, ze zm.; dalej: ustawa o ochronie zabytków), z art. 2 i art. 64 Konstytucji,
  • 1 pkt 20 lit. b ustawy zmieniającej, dodającego art. 50 ust. 4 pkt 1a do ustawy o ochronie zabytków, z art. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Wnioskodawca zauważył, że jednym z najistotniejszych celów ustawy zmieniającej jest ustanowienie nowej i efektywniejszej formy ochrony zabytków ruchomych – Listy Skarbów Dziedzictwa, prowadzonej przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego (dalej: ministra). Jak bowiem wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej, w świetle konstytucyjnego obowiązku upowszechniania i równego dostępu do dóbr kultury zasadne jest zwiększenie instrumentów ochrony konserwatorskiej oraz uprawnień kontrolnych ministra w odniesieniu do zabytków ruchomych o doniosłej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Z dotychczasowych funkcjonujących czterech form ochrony zabytków „wszystkie dotyczą zabytków nieruchomych, a zabytków ruchomych dotyczy wyłącznie wpis do rejestru zabytków”.

Zdaniem Wnioskodawcy, o ile tak określony cel ustawy zmieniającej znajduje uzasadnienie w art. 5, art. 6 i art. 73 Konstytucji, o tyle zastrzeżenia budzą dwie regulacje.

Pierwsza umożliwia wpis na Listę Skarbów Dziedzictwa zabytku ruchomego, zaliczanego do jednej z kategorii, o których mowa w art. 64 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, na podstawie decyzji wydanej przez ministra z urzędu albo na wniosek właściciela zabytku ruchomego.

Druga regulacja stanowi o przejęciu w drodze decyzji zabytku wpisanego na Listę Skarbów Dziedzictwa i jego przejściu na własność Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele kultury, za odszkodowaniem odpowiadającym wartości rynkowej tego zabytku (art. 1 pkt 20 lit. b ustawy zmieniającej).

W ocenie Wnioskodawcy, art. 1 pkt 6 ustawy zmieniającej, w części dodającej art. 14a ust. 2 ustawy o ochronie zabytków, jest przepisem nieprecyzyjnym, a tym samym naruszającym zasadę poprawnej legislacji wywodzoną z art. 2 Konstytucji.

Odnosząc się do kompetencji ministra, ustawodawca posłużył się bowiem wyrażeniem niedookreślonym i wartościującym (zabytki ruchome „o szczególnej wartości dla dziedzictwa kulturowego”) oraz odesłaniem do innego przepisu ustawy o ochronie zabytków.

Zakwestionowany przepis nie wskazuje wprost, jakie kategorie zabytków ruchomych podlegają wpisowi na Listę Skarbów Dziedzictwa, odsyłając zamiast tego do art. 64 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków.

Przepis ten jednakże nie stanowi o zabytkach ruchomych o szczególnej wartości dla dziedzictwa kulturowego, ale przewiduje wyłącznie kryteria identyfikacji zabytków podlegających procedurze restytucyjnej w wypadku ich bezprawnego wywozu za granicę państwa.

Kryteria te, zdaniem Wnioskodawcy, są zaś nieadekwatne do zagadnienia regulowanego w art. 1 pkt 6 ustawy zmieniającej.

We wniosku wskazano, że odesłanie zawarte w zakwestionowanym przepisie tworzy mechanizm „nadmiernie skomplikowany (…) umożliwiający zbyt daleko posuniętą dowolność organu administracji w podejmowaniu [decyzji] o wpisie na Listę Skarbów Dziedzictwa” (s. 7 wniosku).

W ocenie Wnioskodawcy, tezę o nieprecyzyjności art. 1 pkt 6 ustawy zmieniającej uzasadnia też brak określenia przez ustawodawcę maksymalnej liczby zabytków podlegających wpisowi na Listę Skarbów Dziedzictwa.

Zdaniem Wnioskodawcy, art. 1 pkt 6 ustawy zmieniającej, w części dodającej art. 14a ust. 2 do ustawy o ochronie zabytków, jest niezgodny z art. 64 Konstytucji.

Wnioskodawca przyjmuje, że wpis na Listę Skarbów Dziedzictwa prowadzi do nieproporcjonalnej kumulacji ograniczeń podstawowych uprawnień właściciela rzeczy.

Ustawodawca nakłada ponadto na właściciela, pod groźbą kary grzywny, szereg obowiązków informacyjnych dotyczących stanu oraz miejsca przechowywania zabytku ruchomego (art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków w związku z art. 1 pkt 8 ustawy zmieniającej).

Ponadto zakwestionowany przepis, jak również przepis, do którego on odsyła, nie pozwalają określić „szczególnej procedury ustalania cech zabytku, która uwzględniałaby prawa i interesy dysponentów w trakcie postępowania związanego z wpisem w szczególności w zakresie ustalania wieku przedmiotów oraz ich wartości”.

W ocenie Wnioskodawcy, art. 1 pkt 20 lit. b ustawy zmieniającej, dodający art. 50 ust. 4 pkt 1a do ustawy o ochronie zabytków, narusza „zasady pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz zasady ochrony zaufania do państwa i prawa” wywodzone z art. 2 Konstytucji.

„Sformułowanie przepisu nie pozwala bowiem jednoznacznie ustalić, kiedy niemożność usunięcia zagrożenia dla zabytku wpisanego na Listę Skarbów Dziedzictwa następuje i czy na ustalenie wystąpienia tej niemożności ma wpływ zachowanie właściciela lub posiadacza zabytku, to jest czy niemożność powstała jako wyraz jego woli, czy też na jej powstanie nie miał wpływu lub wyraźnie się jej sprzeciwiał.

Dysponent zabytku ruchomego wpisanego na Listę Skarbów Dziedzictwa na podstawie decyzji organu administracji rządowej wydanej (co możliwe) bez jego zgody – po zaznajomieniu się z brzmieniem art. 50 ustawy o zabytkach może mieć uzasadnione wątpliwości, w jakich okolicznościach dopuszczalna będzie ingerencja władz państwowych w wykonywanie gwarantowanego mu konstytucyjnie prawa własności, z możliwością odjęcia własności włącznie”.

Zdaniem Wnioskodawcy, art. 1 pkt 20 lit. b ustawy zmieniającej, dodający art. 50 ust. 4 pkt 1a ustawy o ochronie zabytków, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Przemawiać za tym mają następujące argumenty: Po pierwsze, stanowiąc o odjęciu własności zabytku ruchomego, ustawodawca posłużył się nieprecyzyjnym wyrażeniem: „przejęcie przez ministra (…) na własność Skarbu Państwa (…) za odszkodowaniem”.

Po drugie, zakwestionowany przepis nie określa procedury, w ramach której ma dojść do odjęcia dotychczasowemu właścicielowi prawa własności zabytku ruchomego.

Brak jest tym samym kryteriów określenia wartości rynkowej zabytku ruchomego w celu wypłacenia odszkodowania dotychczasowemu właścicielowi.

Po trzecie, art. 1 pkt 20 lit. b ustawy zmieniającej stosowany w związku z innymi przepisami ustawy o ochronie zabytków może prowadzić do nadmiernej ingerencji organu administracji rządowej.

Od decyzji tego organu bowiem zależy, czy właściciel zabytku ruchomego otrzyma dotację celową na wyposażenie i ochronę pomieszczenia, w którym przechowywany jest zabytek.

Odmowa przyznania takiej dotacji, zwłaszcza niezamożnemu właścicielowi zabytku ruchomego, może in casu prowadzić do powstania sytuacji zagrożenia, o której mowa w zakwestionowanym przepisie, uzasadniając tym samym przejęcie zabytku na własność Skarbu Państwa.

Po czwarte, zakwestionowany przepis nie jest konieczny dla realizacji celu, jakim jest ochrona zabytku przed zniszczeniem, uszkodzeniem, kradzieżą, zaginięciem lub nielegalnym wywiezieniem.

Ustawodawca, upoważniając do odjęcia własności zabytku ruchomego, nie rozważył mniej restrykcyjnych środków ograniczających prawo właściciela. W ocenie Wnioskodawcy, „[u] podstaw wprowadzenia konstrukcji przewidzianej w art. 50 ust. 4 pkt 1a ustawy o zabytkach legło nieuzasadnione przekonanie, że relacja pomiędzy właścicielem (…) a organem administracji (…) musi mieć zawsze antagonistyczny charakter.

Nie rozważono możliwości aktywizacji organ[u] ochrony zabytków poprzez zobowiązanie go do podejmowania działań wspomagających (ułatwiających) usunięcie zagrożenia. (…) przy współudziale organu ochrony zabytków zmniejszenie istniejącego zagrożenia dla zabytku umożliwiałoby pozostawienie tego zabytku we władaniu jego dotychczasowego dysponenta”.

Trybunał Konstytucji przeanalizował zarzuty Prezydenta RP oraz stanowiska Prokuratora Generalnego, Marszałka Sejmu oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Po czym orzekł, co następuje:

  • 1 pkt 6 ustawy z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o muzeach, w części dodającej art. 14a ust. 2 do ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (j.t. Dz.U.2014.1446, ze zm.), jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą poprawnej legislacji.
  • 1 pkt 20 lit. b ustawy z 10 lipca 2015 r. powołanej w punkcie 1, dodający art. 50 ust. 4 pkt 1a do ustawy z 23 lipca 2003 r. powołanej w punkcie 1, jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji oraz z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą poprawnej legislacji.

Podstawa prawna:

WYROK TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO z dnia 25 maja 2016 r. sygn. akt Kp 2/15 (M.P. Nr 145/2016, poz. 792).

USTAWA z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o muzeach (Dz.U. Nr 165/2016, poz. 1330).

USTAWA z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 203/2014, poz. 1446, z późn. zm.).

 

Wysokość czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa

Od 20 sierpnia 2016 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Rozporządzenie opisuje sposób ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa od

  • użytków rolnych,
  • budynków, budowli i urządzeń,
  • składników obiektu stawowego typu karpiowego,
  • składników obiektu stawowego typu pstrągowego,
  • plantacji wieloletnich,
  • innych składników przedmiotu dzierżawy.

W rozporządzeniu przyjęto, że wysokość czynszu dzierżawnego od użytków rolnych będzie ustalona jako równowartość określonej w załączniku ilości pszenicy na każdy hektar dzierżawionej nieruchomości. W innych sytuacjach, np. dzierżawionych lasów czy budynków czynsz dzierżawny ma być ustalany kwotowo, jako określony procent wartości gruntu lub budowli.

Rozporządzenie zawiera również wyliczenie rodzajów gruntów, od których nie ustala się czynszu dzierżawnego. Są to nieruchomości mało przydatne dla rolniczej działalności produkcyjnej – np. zadrzewione lub zakrzewione, pod ciekami wodnymi lub nieużytki rolne.

Podstawa prawna:

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 1 sierpnia 2016 r. w sprawie sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 153/2016, poz. 1186).

USTAWA z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 140/2015, poz. 1014, z późn. zm.).).

 

Niekomunistyczne nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej

Od 2 września 2016 r. obowiązuje zupełnie nowa ustawa o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.

Ustawa wprowadza do systemu prawa dyrektywę, zgodnie z którą nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, nadawane przez jednostki samorządu terytorialnego nie mogą upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób takiego ustroju propagować.

Ustawa określa szeroko zakres przedmiotowy wprowadzanego zakazu wskazując, że za propagujące komunizm uważa się także nazwy odwołujące się do osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944–1989.

W celu zminimalizowania dla obywateli kosztów związanych z wejściem w życie niniejszej ustawy, ustawodawca wprowadził normę stanowiącą o tym, że pisma oraz postępowania sądowe i administracyjne w sprawach dotyczących ujawnienia w księgach wieczystych oraz uwzględnienia w rejestrach, ewidencjach i dokumentach urzędowych zmiany nazwy dokonanej na podstawie ustawy są wolne od opłat.  Zmiana nazwy dokonana na podstawie ustawy nie będzie miała także wpływu na ważność dokumentów zawierających nazwę dotychczasową.

Procedura przyjęta przez ustawodawcę przewiduje, że w przypadku nadania nazwy propagującej ustrój totalitarny wojewoda, korzystając z uprawnień nadzorczych, będzie uchylał niezgodne z prawem uchwały, a następnie w przypadku gdy organ odpowiedniego samorządu terytorialnego w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia nadzorczego, nie nada nowej nazwy, wojewoda zarządzeniem zastępczym nada nazwę zgodną z ustawą.

Stwierdzenie przez wojewodę nieważności uchwały nadającej nazwę niezgodną z ustawą, wymagało będzie opinii Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdzającej tę niezgodność. Ustawa przewiduje także możliwość zasięgania przez wojewodę opinii Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.

Wydanie przez wojewodę zarządzenia zastępczego w sprawie nadania nazwy drodze wewnętrznej wymagało będzie uzyskania pisemnej zgody właścicieli terenów, na których jest ona zlokalizowana.

Ustawa określa 12 miesięczny termin od wejścia w życie ustawy na dokonanie, przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego albo związku metropolitalnego, zmian nazw upamiętniających osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny lub propagujący taki ustrój w inny sposób.

W przypadku niewywiązania się jednostek samorządu terytorialnego z tego obowiązku zastosowanie będą miały przepisy przewidujące podjęcie przez wojewodów działań nadzorczych polegających na wydaniu zarządzeń zastępczych.

Podstawa prawna:

USTAWA z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz. U. Nr 193/2016, poz. 744).

 

Ocena zanieczyszczenia powierzchni ziemi

Od 5 września 2016 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi

Rozporządzenie określa sposób prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi, w tym:

  • substancje powodujące ryzyko szczególnie istotne dla ochrony powierzchni ziemi, ich dopuszczalne zawartości w glebie oraz dopuszczalne zawartości w ziemi, zróżnicowane dla poszczególnych właściwości gleby oraz grup gruntów, wydzielonych w oparciu o sposób ich użytkowania;
  • szczegółowe wymagania dotyczące ustalania dopuszczalnej zawartości w glebie oraz dopuszczalnej zawartości w ziemi substancji powodującej ryzyko, innej niż wskazana w pkt 1, z uwzględnieniem analizy jej wpływu na zdrowie ludzi i stan środowiska;
  • etapy identyfikacji terenów zanieczyszczonych, w szczególności:
    1. sposób ustalenia działalności mogącej być przyczyną zanieczyszczenia na danym terenie obecnie lub w przeszłości,
    2. sposób ustalenia listy substancji powodujących ryzyko, których wystąpienie w glebie lub ziemi jest spodziewane ze względu na działalność, o której mowa w lit. a,
    3. źródła informacji istotne dla oceny zagrożenia zanieczyszczeniem gleby lub ziemi,
    4. warunki uznawania istniejących badań zanieczyszczenia gleby i ziemi za aktualne,
    5. etapy i sposób prowadzenia badań zanieczyszczenia gleby i ziemi;
  • rodzaje działalności mogących z dużym prawdopodobieństwem powodować historyczne zanieczyszczenie powierzchni ziemi, wraz ze wskazaniem przykładowych dla tych działalności zanieczyszczeń;
  • referencyjne metodyki wykonywania badań zanieczyszczenia gleby i ziemi;
  • szczegółowe wymagania dotyczące oceny zanieczyszczenia gleby, ziemi lub wód gruntowych na terenie zakładu, gdzie jest lub była w przeszłości eksploatowana instalacja wymagająca uzyskania pozwolenia zintegrowanego, w celu zapewnienia identyfikacji każdego zanieczyszczenia przed uruchomieniem instalacji, w trakcie jej eksploatacji oraz po zamknięciu, w tym wymagania dotyczące zakresu i sposobu sporządzenia raportu początkowego, o którym mowa w art. 208 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, pomiarów, o których mowa w art. 211 ust. 6 pkt 4 tej ustawy, i raportu końcowego, o którym mowa w art. 217b ust. 1 tej ustawy.

Podstawa prawna:

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi (Dz. U. Nr 173/2016, poz. 1395).

USTAWA z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 93/2016, poz. 672, z późn. zm.).

 

Rozszerzenie zawartości Rejestru Spadkowego

Od 8 września 2016 r. obowiązuje ustawa o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o notariacie oraz ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw.

Ustawa ma na celu rozszerzenie zakresu Rejestru Spadkowego na europejskie poświadczenia spadkowe, o których mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego.

Rejestr Spadkowy, czyli publiczny rejestr prowadzony przez Krajową Radę Notarialną wprowadziła ustawa z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw.

Ustawa poszerza Rejestr Spadkowy dodatkowo o orzeczenia sądów i czynności notariuszy dotyczące zmiany, uchylenia lub sprostowania europejskich poświadczeń spadkowych.

Ustawa nakłada na sądy obowiązek niezwłocznego wpisania do Rejestru Spadkowego postanowienia o wydaniu, sprostowaniu lub uchyleniu europejskiego poświadczenia spadkowego albo o zawieszeniu jego skutków, jak również dalszych postanowień w tym przedmiocie. Stosownie do przepisu przejściowego obowiązek ten zaktualizuje się w przypadku tych postępowań, które zostaną wszczęte po wejściu w życie ustawy.

Ponadto, analogicznym obowiązkiem zostaną obciążeni notariusze dokonujący czynności sporządzenia europejskiego poświadczenia spadkowego bądź czynności sprostowania, zmiany, uchylenia lub zawieszenia jego skutków. Za samo dokonanie wpisu pobierane będą opłaty w wysokości określonej przez Ministra Sprawiedliwości.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 8 września 2016 r. Data ta pokrywa się z datą wejścia w życie wyżej wskazanej ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, dzięki czemu europejskie poświadczenia spadkowe będą mogły być wpisywane do Rejestru Spadkowego od samego początku jego funkcjonowania.

Podstawa prawna:

USTAWA z dnia 22 lipca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o notariacie oraz ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 168/2016, poz. 1358).

USTAWA z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 12/2014, poz. 101, z późn. zm.).

 

Wynagrodzenie i wydatki biegłych w postępowaniu karnym

Od 9 września 2016 r. obowiązuje nowelizacja rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii w postępowaniu karnym.

Rozporządzenie rozszerza sposoby wynagradzania biegłych i zwiększa wielkości wynagrodzenia dla biegłych, którzy w zakresie posiadanych wiadomości specjalnych wykonuje działalność zawodową lub naukowo-badawczą za granicą, a także dla instytucji naukowych lub specjalistycznych.

Podstawa prawna:

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 1 września 2016 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii w postępowaniu karnym (Dz. U. Nr 173/2016, poz. 1402).

USTAWA z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89/1997, poz. 555, z późn. zm.).

 

Jednolity tekst ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Od 16 września 2016 r. wchodzi w życie jednolity tekst ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.

Ustawa reguluje zasady gospodarowania mieniem Skarbu Państwa w odniesieniu do:

  • nieruchomości rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, z wyłączeniem gruntów znajdujących się w zarządzie Lasów Państwowych i parków narodowych;
  • innych nieruchomości i składników mienia pozostałych po likwidacji państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej oraz ich zjednoczeń i zrzeszeń;
  • lasów niewydzielonych geodezyjnie z nieruchomości, określonych wcześniej.

Podstawa prawna:

OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 23 sierpnia 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 182/2016, poz. 1491).

 

Niektóre definicje ustawy:

Ilekroć w ustawie jest mowa o „państwowych przedsiębiorstwach gospodarki rolnej”, rozumie się przez to przedsiębiorstwa państwowe:

1) których podstawowym przedmiotem działalności – zgodnie z aktem o utworzeniu – jest produkcja roślinna i zwierzęca, w tym również produkcja materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcja warzywnicza gruntowa, szklarniowa i pod folią, produkcja roślin ozdobnych, grzybów uprawnych i sadownicza, hodowla i produkcja materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcja zwierzęca typu przemysłowego, fermowego oraz chów i hodowla ryb, a także świadczenie usług w zakresie rozrodu koni;

2) utworzone po dniu 31 grudnia 1989 r. w wyniku podziału przedsiębiorstw państwowych, określonych w pkt 1, jeżeli na podstawie wydanej przez Główny Urząd Statystyczny klasyfikacji rodzaju działalności zaliczone zostały do przedsiębiorstw prowadzących działalność w dziale rolnictwo.

 

Zasady postępowania w sprawach związanych z rozpatrywaniem roszczeń wynikających z dekretu Bieruta

Od 17 września 2016 r. wchodzi w życie nowelizacja ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Przedmiotowa ustawa ma na celu wprowadzenie regulacji dotyczących zasad postępowania w sprawach związanych z rozpatrywaniem roszczeń wynikających z dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, popularnie zwanego dekretem warszawskim lub dekretem Bieruta.

 

Zmiany w ustawie o gospodarce nieruchomościami

Ustawa wprowadza szereg zmian w ustawie o gospodarce nieruchomościami (ugn).

Wprowadzony nowy przepis art. 111a ust. 1 ugn przewidujący, iż Skarbowi Państwa lub m. st. Warszawa przysługuje prawo pierwokupu w przypadku sprzedaży praw i roszczeń określonych w dekrecie warszawskim, roszczeń określonych w art. 214 ugn oraz prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na skutek realizacji roszczeń wynikających z dekretu warszawskiego lub z art. 214 ugn.

Zgodnie z przyjętą nowelą, przeniesienie praw i roszczeń określonych w art. 111a ust. 1 ugn wymaga zawarcia umowy w formie aktu notarialnego. Prawo pierwokupu nie przysługuje, jeżeli sprzedaż nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego następuje na rzecz osób bliskich dla sprzedawcy lub między osobami prawnymi tego samego kościoła lub związku wyznaniowego.

Zgodnie z nowelizacją ustawy, w sprawie wykonywania prawa pierwokupu wynikającego z art. 111a ust. 1 ugn, stosuje się odpowiednio regulacje art. 110 i art. 111 ugn. Tak więc notariusz sporządzający umowę będzie miał obowiązek zawiadomienia o fakcie sprzedaży wyżej wymienionych praw i roszczeń organów wykonujących prawo pierwokupu, wskazanych w art. 111a ust. 4 i 5 ugn.

Prawo pierwokupu może być wykonane w terminie miesiąca od dnia otrzymania zawiadomienia o treści umowy sprzedaży, poprzez złożenie oświadczenia w formie aktu notarialnego co do zasady u notariusza, który sporządził umowę sprzedaży praw lub roszczeń. Prawo pierwokupu wykonywane będzie po cenie ustalonej między stronami w umowie sprzedaży. Prawo pierwokupu wykonuje Prezydent m. st. Warszawy, natomiast w razie gdy prawa i roszczenia dotyczą nieruchomości Skarbu Państwa prawo pierwokupu wykonuje minister właściwy do spraw Skarbu Państwa lub agencja która wykonuje odnośnie gruntów Skarbu Państwa uprawnienia właścicielskie.

Nowela wprowadza ponadto zmianę w art. 214 ust.1 ugn, zgodnie z którym wnioskodawcom, którzy zgłosili wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste w związku z roszczeniami wynikającymi z dekretu warszawskiego, może zostać zwrócona nieruchomość stanowiąca ich dawną własność, przy czym w obecnie przyjętym brzmieniu powyższego przepisu nie ma obowiązującego dotychczas ograniczenia stanowiącego, iż w takich przypadkach może zostać zwrócona jedna nieruchomość.

Przyjęta ustawa wprowadza również nową regulację art. 214a ugn, określającą przesłanki odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela gruntu w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego.

Przepis ten wskazuje, iż niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego możliwe jest odmówienie ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela gruntu ze względu na: przeznaczenia lub wykorzystywania gruntu na cele publiczne określone w art. 6 ugn; sprzedaż gruntu lub oddanie go w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich; zabudowę gruntu przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w razie gdy wartość tej zabudowy przekracza znacznie wartość zajętego na ten cel gruntu; odbudowę lub remont, dokonany ze środków publicznych, budynków zniszczonych w latach 1939-1945 więcej niż w 66 %; brak możliwości dokonania zgodnego z prawem i ładem przestrzennym podziału nieruchomości, której jedynie część jest przedmiotem roszczenia wynikającego z dekretu warszawskiego.

Przyjęta nowelizacja ustawy wprowadza ponadto nową regulację art. 214b  ugn, wskazującą na możliwość umorzenia postępowania w sprawach dotyczących rozpatrzenia wniosków złożonych w trybie dekretu warszawskiego, jeżeli nie jest możliwe ustalenie stron postępowania lub ich adresów. Podstawa umorzenia będzie zachodzić w przypadku, gdy organ wezwał wnioskodawcę oraz jego ewentualnych następców prawnych do uczestnictwa w postępowaniu przez ogłoszenie, a w sprawie nie wpłynęło żadne inne pismo pochodzące od strony oprócz wniosku dekretowego. Organ wyda decyzję o umorzeniu postępowania, jeżeli w terminie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia nikt nie zgłosi swoich praw albo zgłosiwszy je, nie udowodni ich w terminie kolejnych trzech miesięcy lub nie wskaże swego adresu. Przepis art. 214b ugn w ust. 3 i 4 określa ponadto zakres informacji zawartych w treści ogłoszenia oraz obowiązek jego zamieszczenia w prasie i na stronach internetowych właściwego urzędu. Zgodnie z art. 214b ust. 5 ugn decyzja o umorzeniu postępowania stanowić będzie podstawę do ujawnienia tytułu własności do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w księgach wieczystych prowadzonych dla budynku i dla lokali wydzielonych z tego budynku jako odrębnych nieruchomości oraz do zamknięcia powyższych ksiąg.

 

Zmiany w ustawie – Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Przyjęta ustawa wprowadza także zmianę ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy polegającą na wprowadzeniu w art. 184 paragrafu 3 – wyłączającego możliwość ustanowienia kuratora dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, jeżeli istnieją przesłanki uznania tej osoby za zmarłą.

Ustawa przewiduje, iż do spraw wszczętych i niezakończonych stosuje się przepisy przyjęte w obecnie uchwalonej ustawie.

 

Nowelizacja ustawy, a Trybunał Konstytucyjny

Po przedstawieniu ustawy do podpisu Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej 3 sierpnia 2015 r. skierował ustawę do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności z Konstytucją wprowadzonych do ugn regulacji art. 214a  i 214b. Trybunał  Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 lipca 2016 r. (sygn. akt Kp 3/15) orzekł o zgodności z Konstytucją zakwestionowanych we wniosku przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r.  W powyższym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny za zgodne z Konstytucją uznał:

– dodawany do ugn przepis art. 214a określający przesłanki umożliwiające dokonanie odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego

oraz

– dodawany do ugn przepis art. 214b  zezwalający na umorzenie postępowania w sprawach dotyczących rozpatrzenia wniosków, o których mowa w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, jeżeli nie jest możliwe ustalenie stron postępowania lub ich adresów.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego wprowadzony przepis art. 214a prowadzi do przywrócenia bezpieczeństwa prawnego oraz uporządkowania i stabilizacji stanu własności nieruchomości warszawskich. Równocześnie Trybunał Konstytucyjny uznał za dopuszczalne i niesprzeczne z Konstytucją wprowadzenie normy art. 214b określającej swoiste, szczególne przyczyny umorzenia postępowania administracyjnego. W konsekwencji Trybunał Konstytucyjny  uznał, iż powyższe regulacje wprowadzone do ustawy o gospodarce nieruchomościami nie naruszają praw majątkowych wnioskodawców dekretowych ani ich następców prawnych oraz nie naruszają wywodzonej z art. 2 Konstytucji zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony w Monitorze Polskim z dnia  16 sierpnia 2016 r. pod pozycją 794.

 

 

Podstawa prawna:

USTAWA z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 160/2016, poz. 1271).

USTAWA z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 215/2015 r. poz. 1774, z późn. zm.).

USTAWA z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 240/2015 r. poz. 2082, z późn. zm.).

DEKRET z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50/1945, poz. 279 z późn. zm.),

WYROK TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt Kp 3/15 (M.P. Nr 145/2016, poz. 794).

 

 

Jednolity tekst ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

 

Od 28 września 2016 r. wchodzi w życie jednolity tekst ustawy o wyrobach budowlanych.

Ustawa określa:

  • zasady wprowadzania do obrotu lub udostępniania na rynku krajowym wyrobów budowlanych,
  • zasady kontroli wyrobów budowlanych wprowadzonych do obrotu lub udostępnianych na rynku,
  • właściwość organów w zakresie wykonywania zadań administracyjnych i obowiązków wynikających z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiającego zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylającego dyrektywę Rady 89/106/EWG.

 

Podstawa prawna:

OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

z dnia 8 września 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o wyrobach budowlanych (Dz. U. Nr 191/2016, poz. 1570).

 

Niektóre definicje ustawy:

znak budowlany – należy przez to rozumieć znak wskazujący, że wyrób budowlany oznaczony tym znakiem może być udostępniany na rynku krajowym i stosowany przy wykonywaniu robót budowlanych;

 

 

Sposób gospodarowania lokalami mieszkalnymi przez Zarząd Zasobów Mieszkaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

 

Od 30 września 2016 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie gospodarowania lokalami mieszkalnymi przez Zarząd Zasobów Mieszkaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Rozporządzenie określa sposób gospodarowania lokalami mieszkalnymi przez Zarząd Zasobów Mieszkaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w tym:

  • zakres remontów, konserwacji i napraw lokali mieszkalnych, które obciążają Zarząd, oraz zakres konserwacji, napraw i wymiany, których Zarząd nie wykonuje w lokalach mieszkalnych;
  • sposób i tryb dokonywania remontów i ich odbioru;
  • sposób ustalania zużycia wyposażenia i urządzeń technicznych w lokalu mieszkalnym oraz normy tego zużycia, kwalifikujące do naprawy lub wymiany;
  • sposób ustalania kosztów remontów lokali mieszkalnych nieprzeznaczonych na kwatery internatowe;
  • wzór protokołu przekazania i przyjęcia oraz opróżnienia lokalu mieszkalnego.

 

Podstawa prawna:

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 5 września 2016r. w sprawie gospodarowania lokalami mieszkalnymi przez Zarząd Zasobów Mieszkaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Dz. U. Nr 181/2016, poz. 1472).

USTAWA z dnia 10 lipca 2015r. o Agencji Mienia Wojskowego (Dz. U. Nr 84/2016, poz. 614, z późn. zm.).).

 

 

Efektywność energetyczna po nowemu

 

Od 1 października 2016 r. wchodzi w życie ustawa o efektywności energetycznej zastępując dotychczasową ustawę o efektywności energetycznej z 2011 roku, która traci moc. Uchwalenie nowej ustawy było konieczne, gdyż dotychczasowa ustawa była ograniczona w czasie.

Celem tej ustawy jest zapewnienie dalszej poprawy efektywności energetycznej polskiej gospodarki oraz realizacji krajowego celu w zakresie efektywności energetycznej na rok 2020, poprzez wdrożenie do polskiego porządku prawnego nowych regulacji Unii Europejskiej.

Nowa ustawa która określa zasady opracowania krajowego planu działań dotyczącego efektywności energetycznej, zadania jednostek sektora publicznego w zakresie efektywności energetycznej, zasady realizacji obowiązku uzyskania oszczędności energii, przeprowadzania audytu energetycznego przedsiębiorstwa oraz nakładania kar pieniężnych za niewykonanie obowiązków wynikających z ustawy.

Oszczędności energii finalnej ma zapewnić, obowiązujący w Polsce od 1 stycznia 2013 r., system świadectw efektywności energetycznej, który nakłada na przedsiębiorstwa energetyczne sprzedające energię elektryczną, ciepło lub gaz ziemny odbiorcom końcowym, obowiązek:

  • realizacji przedsięwzięcia (z zamkniętego katalogu w art. 19), służącego poprawie efektywności energetycznej u odbiorcy końcowego, potwierdzonego audytem efektywności energetycznej lub
  • uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki świadectwa efektywności energetycznej (tzw. białego certyfikatu) lub
  • uiszczenia opłaty zastępczej, w zakresie: 30% tego obowiązku w 2016 r., 20% w 2017 r., 10% w 2018 r.

 

Podstawa prawna:

USTAWA z dnia 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej (Dz. U. Nr 112/2016, poz. 831).

USTAWA z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 182/2012, poz. 1059, z późn. zm.).

USTAWA z dnia 26 października 2000 r. o giełdach towarowych (Dz. U. Nr 100/2016, poz. 719).

USTAWA z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 93/2016, poz. 672).

USTAWA z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. Nr 164/2015, poz. 2164).

USTAWA z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 52/2016, poz. 353).

USTAWA o zmianie ustawy o efektywności energetycznej ] W ustawie z dnia 29 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o efektywności energetycznej (Dz. U. Nr 256/2015, poz. 2359).

 

Niektóre definicje ustawy:

audyt efektywności energetycznej – opracowanie zawierające analizę zużycia energii oraz określające stan techniczny obiektu, urządzenia technicznego lub instalacji, zawierające wykaz przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej obiektu, urządzenia technicznego lub instalacji, a także ocenę ich opłacalności ekonomicznej i możliwej do uzyskania oszczędności energii;

efektywność energetyczna – stosunek uzyskanej wielkości efektu użytkowego danego obiektu, urządzenia technicznego lub instalacji, w typowych warunkach ich użytkowania lub eksploatacji, do ilości zużycia energii przez ten obiekt, urządzenie techniczne lub instalację, albo w wyniku wykonanej usługi niezbędnej do uzyskania tego efektu;

efekt użytkowy – efekt uzyskany w wyniku dostarczenia energii do danego obiektu, urządzenia technicznego lub instalacji, w szczególności wykonanie pracy mechanicznej, zapewnienie komfortu cieplnego lub oświetlenie;

oszczędność energii – ilość energii stanowiącą różnicę między energią potencjalnie zużytą przez obiekt, urządzenie techniczne lub instalację w danym okresie, przed zrealizowaniem jednego lub kilku przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej, a energią zużytą przez ten obiekt, urządzenie techniczne lub instalację w takim samym okresie, po zrealizowaniu tych przedsięwzięć i po uwzględnieniu znormalizowanych warunków zewnętrznych wpływających na zużycie energii;

przedsięwzięcie służące poprawie efektywności energetycznej – działanie polegające na wprowadzeniu zmian lub usprawnień w obiekcie, w urządzeniu technicznym lub w instalacji, w wyniku których uzyskuje się oszczędność energii.

 

 

Opracował Krzysztof Rożko